Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria

Podejźrzon księżycowy (Botrychium lunaria (L.) Sw.) – gatunek paprotnika z rodziny nasięźrzałowatych (Ophioglossaceae), zaliczanej do psylotów (Psilotopsida). Rozmnaża się za pomocą zarodników oraz kłączy. Gatunek kosmopolityczny – jest to najszerzej rozprzestrzeniony przedstawiciel rodzaju.

Pokrój roślina wysoka na 5-30 cm z podziemnym kłączem, z którego wyrasta jeden liść. Kłącze charakteryzuje się klonalnym typem wzrostu i odznacza się ortotropowym kierunkiem wzrostu. Łodyga ta jest mięsista, bezzieleniowa i przeważnie krótka, bez rozgałęzień. Budowa anatomiczna tych podziemnych łodyg jest w zasadzie syfonosteliczna. Przyrost wtórny drewna i łyka dzięki działalności kambium. System korzeniowy jest rozwinięty w niewielkim stopniu. Nieliczne, słabo rozgałęzione i mięsiste korzenie przerośnięte są przez grzyby mikoryzowe. Liście ogonek liściowy długi do 15 cm, gruby na 5 mm, rozgałęzia się nad ziemią dychotomicznie i podzielony jest na część płodną i płonną. Blaszka siedząca, do 10 cm długości, 4 cm szerokości, podługowata, zwykle pierzasta.

Biologia i występowanie


Roślina występuje na terenie prawie całej Europy, Azji, Ameryce Północnej, na południowym krańcu Ameryki Południowej, Australii, w górach rośnie po piętro alpejskie.
W Polsce rośnie w rozproszeniu na terenie całego kraju. Największe skupienia stanowisk tego gatunku zlokalizowane są w południowo-zachodniej, południowej i północno-wschodniej części kraju. W południowo-wschodniej Polsce gatunek podawany był z kilku stanowisk, zlokalizowanych głównie w Bieszczadzkim Parku Narodowym – na połoninach w grupie Halicza i Krzemienia, w okolicach Beniowa oraz na Wzgórzach Łuczycko-Jaksmanickich koło Przemyśla.
Bylina. Zarodek jest egzoskopowy, rozwój jego jest powolny, początkowe jego stadia aż do wytworzenia pierwszych organów, tzn. liścia i pierwotnego korzenia, mogą trwać kilka lat.
Gatunek ten według klasyfikacji Raunkiera należy do hemikryptofitów, czyli bylin, których pąki zimujące umieszczone są na pę­dach przy powierzchni ziemi, dlatego może on występować zarówno w najzim­niejszych, jak i umiarkowanie ciepłych częściach Polski.
Liczba chromosomów 2n = 90.
Gatunek występuje z zbiorowiskach trawiastych, a jeśli w lasach to widnych – preferuje miejsca o znacznym dostępnie światła.
Na północnych szerokościach geograficznych i wzniesieniach jest to roślina otwartych, łąk i muraw, jak również słabo zarośniętych roślinnością piargów. Na południowych szerokościach geograficznych można znaleźć ją na terenach leśnych, łąkach i słabo zarośniętych wydmach. W Europie Środkowej rośnie na łąkach, wrzosowiskach, porębach leśnych, piaszczystych przydrożach, miedzach, trawiastych skarpach, na łąkach, w ubogich murawach. Preferuje glebę ubogą w wapń, umiarkowanie kwaśną, próchniczną i gliniastą. Nie toleruje cienia i nawożenia. Gatunek charakterystyczny muraw bliźniczkowych z rzędu Nardetalia.
Zanikanie Botrychium lunaria obserwuje się w całej Polsce, a związane jest głównie z przekształcaniem siedlisk w wyniku sukcesji wtórnej roślinności leśnej, rozwoju krzewów i drzew, co prowadzi do zacienienia i stopniowego wypierania tej paproci.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-07-28 13:10:35]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=57084150. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Maria Ziaja, Tomasz Wójcik. Nowe stanowisko Botrychium lunaria (Ophioglossaceae) na Pogórzu Dynowskim (SE Polska) en:New locality of Botrychium lunaria (Ophioglossaceae) in Dynów Upland (SE Poland). . 21 (1), s. 165-168, 2014. 
  • Zbigniew Podbielkowski: Rośliny zarodnikowe. Irena Rejment-Grochowska (autor), Alina Skirgiełło (autor). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 753. ISBN 83-01-04394-6.
  • Grabowska B., Kubala T.: Encyklopedia bylin, tom I. Poznań: ZYSK I S-KA WYDAWNICTWO, 2011.
  • Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns (ang.). Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2009-11-11].
  • Zbigniew Podbielkowski: Rośliny zarodnikowe. Irena Rejment-Grochowska (autor), Alina Skirgiełło (autor). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 754. ISBN 83-01-04394-6.
  • Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  • Zbigniew Podbielkowski: Rośliny zarodnikowe. Irena Rejment-Grochowska (autor), Alina Skirgiełło (autor). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 752. ISBN 83-01-04394-6.
  • Alicja Szweykowska: Botanika tom2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 269. ​ISBN 978-83-01-13945-2​ t.2.
  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Zbigniew Podbielkowski: Rośliny zarodnikowe. Irena Rejment-Grochowska (autor), Alina Skirgiełło (autor). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 757. ISBN 83-01-04394-6.
  • Botrychium lunaria.
  • Alicja Szweykowska: Botanika tom2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 269-271. ​ISBN 978-83-01-13945-2​ t.2.
  • Botrychium lunaria (ang.). [zarchiwizowane z tego adresu].
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście lancetowate
  • cechy łodygi
    • wygląd łodygi
      • łodyga gałęzista
  • ogólne
    • krzew
    • roślina chroniona
    • bylina
    • ścisła ochrona gatunkowa
    • gatunek kosmopolityczny
    • trawa
    • paproć
  • siedlisko
    • Wrzosowiska
    • murawy