Wilczomlecz błotny Euphorbia palustris

Wilczomlecz błotny (Euphorbia palustris L.) – gatunek rośliny należący do rodziny wilczomleczowatych. Występuje w Europie z wyjątkiem jej południowych i północnych krańców, na wschodzie sięga po północno-zachodni Kazachstan. W Polsce gatunek rzadki. Rośnie głównie w dolinach dużych rzek i ustępuje z powodu regulacji rzek, bowiem ograniczenie wezbrań utrudnia jego skuteczne rozsiewanie się. Jest rośliną trującą, ale też wykorzystywaną jako ozdobna i lecznicza.

Pokrój roślina zielna przypominająca pokrojem niewielki krzew wierzby, o prosto wzniesionych, wyrastających w kępach pędach osiągających zwykle ok. 120 cm wysokości, ale wahających się od 70 do 180 cm. Łodygi pojedynczy okaz może w zależności od wieku rośliny i warunków rozwoju wypuszczać od 1 do 120 łodyg. Osiągają one w części nadziemnej zwykle do 17 mm średnicy (rzadko do 22 mm). Łodygi są nagie, dęte, z sinawym nalotem, często czerwono nabiegłe u nasady. Pędy kwitnące rozgałęziają się w górnej części. W czasie owocowania są one przerastane przez wyżej rosnące pędy wegetatywne. Liście liczne, siedzące, osadzone skrętolegle na łodygach. Blaszka jest miękka, gładka o kształcie lancetowatym do eliptycznolancetowatego, prawie całobrzega lub miękko i drobno piłkowana, zakończona tępo lub zaostrzona. Liście osiągają średnio 4,6 cm długości i 1,2 cm na bocznych odgałęzieniach w górnej części pędów i ponad 9 cm długości oraz 2 cm szerokości na głównych pędach. Kwiaty tworzą charakterystyczne dla rodzaju kwiatostany – cyjacja zebrane w wieloszypułowy, szczytowy kwiatostan złożony. Całobrzegie i żółte podsadki otaczające cyjacja mają kształt odwrotnie jajowaty lub okrągławoeliptyczny. Miodniki znajdujące się na zewnątrz owłosionych listków tzw. okrywy, występują w liczbie czterech, rzadziej pięciu lub sześciu, i są poprzecznie jajowate. Okrywa otacza szczytowy (centralny), pojedynczy kwiat żeński pozbawiony okwiatu. Składa się on z trójkomorowej zalążni pokrytej okrągłymi brodawkami, charakterystycznymi dla tego gatunku. Szyjka słupka zwieńczona jest dwudzielnym znamieniem. Kwiat żeński otoczony jest przez 5 grup składających się z 3 do 6 pręcików, które identyfikowane są z pozbawionymi okwiatu kwiatami męskimi. W poszczególnych grupach pręciki dojrzewają kolejno od środka ku zewnętrznej części cyjacjum. Owoce trójkomorowe torebki zawierające w każdej z komór pojedyncze nasiona. Torebki są kulistawe o średnicy 5-6 mm. Pokryte są krótkimi i kulistawymi lub nieregularnymi brodawkami. Nasiona są kulistawe lub eliptyczne, o łupinie gładkiej, połyskującej, barwy szaro-brązowo-czarnej (ciemnieją w miarę dojrzewania), z jasnym elajosomem o wymiarach 1×1,3 mm. Całe nasiono osiąga 3,2 do 3,7 mm długości, 2,5 do 3 mm szerokości.

Biologia i występowanie


Gatunek występuje wzdłuż dolin rzecznych na terenach nizinnych, w miejscach regularnie podtapianych Europie Środkowej i Zachodniej oraz zalewanych wiosną w Europie Wschodniej. Rośnie tam najczęściej wzdłuż brzegów rzek, nad starorzeczami i jeziorami, w lasach aluwialnych, w szuwarach i na wilgotnych łąkach. W obszarach Europy silnie przekształconych przez człowieka jego siedliskiem stają się brzegi rowów i kanałów, brzegi pól i porzuconych łąk. Ze względu na długowieczność roślina może się utrzymywać na stanowiskach długo po ich znaczącym przekształceniu. Rośnie na terenach głównie nizinnych i nisko położonych – ok. 90% stanowisk znajduje się na rzędnej poniżej 300 m n.p.m. W południowej części zasięgu (w Turcji) występuje na reliktowych stanowiskach wyżej położonych, maksymalnie do 1800 m n.p.m. W Polsce najwyżej położone stanowiska znajdują się w Bieszczadach na 900 m n.p.m.
Na północy zasięgu (w Skandynawii) gatunek ten rośnie niemal wyłącznie wzdłuż wybrzeży Morza Północnego i Bałtyckiego, wykazując się tolerancją na zasolenie. Zresztą obecny jest także na solniskach śródlądowych na Węgrzech, oraz w miejscach zalewanych słonawymi wodami w pobliżu morskich wybrzeży Włoch i w ujściu Wołgi.
Rośnie na glebach wapiennych, próchnicznych, na namułach, torfach i glinach, mokrych lub przemiennie mokrych i okresowo podsychających. Gleby na stanowiskach są alkaliczne lub słabo kwaśne, bardzo zróżnicowane pod względem troficznym. Najlepiej rośnie na stanowiskach nasłonecznionych, ale utrzymuje się także w cienistych lasach i gęstych szuwarach trzcinowych. Jest rośliną ciepłolubną.
Wschodnie krańce zasięgu (południowy Ural) to obszary ze średniomiesięczną temperaturą w okresie zimowym sięgającą -20 °C. Z kolei izolowane populacje w południowej części zasięgu utrzymują się na terenach, gdzie średniomiesięczne temperatury latem przekraczają 20 °C, a opady wynoszą poniżej 150 mm. Opady w obrębie zasięgu sięgają na niektórych obszarach nawet 2000 mm rocznie, co znaczy, że czynnik ten nie wpływa istotnie na rozprzestrzenienie gatunku. Związek z nim mają natomiast wysokie temperatury w okresie letnim (ponad 15 °C) i odpowiednio długi okres wegetacyjny.
Gatunek występuje na rozległych obszarach Europy i na zachodnich krańcach Azji, związany jest z siedliskami aluwialnymi w dolinach rzek. Wzdłuż południowej granicy zasięgu rośnie na nielicznych, rozproszonych stanowiskach w północnej Hiszpanii, we Włoszech, Grecji i Turcji. Na zachodzie sięga po Francję, kraje Beneluxu i południową Norwegię. Występuje w południowej Szwecji, w pasie wybrzeży wokół Zatoki Fińskiej i Ryskiej. Najliczniej rośnie na nizinach Europy Środkowej w Niemczech, Czechach, a zwłaszcza na Kotlinie Panońskiej i dalej na wschód od Karpat – w Mołdawii, na Ukrainie i w południowej Białorusi oraz w południowej Rosji sięgając na wschodzie dorzecza Wołgi i Uralu (także w północno-zachodnim Kazachstanie). Informacje o występowaniu gatunku dalej na wschód – w zachodniej Syberii oraz w rejonie Ałtaju mogą dotyczyć blisko spokrewnionych gatunków z serii Soongaricae.
W Polsce rośnie w dolinie Odry od Zalewu Szczecińskiego po okolice Brzegu, wzdłuż dolnej i środkowej Warty po okolice Koła, rzadziej rośnie nad Wisłą na odcinku od Krakowa po Nowy Dwór Mazowiecki, nad Bugiem i Sanem (w okolicy jego ujścia i koło Przemyśla). Pojedyncze stanowiska ma poza dolinami rzek, głównie na Pomorzu Zachodnim, Ziemi Lubuskiej i Dolnym Śląsku. Liczniejsze stanowiska tego gatunku znajdują się w rejonie Polesia Podlaskiego i Wołyńskiego.


Wilczomlecz błotny stosowany jest w ziołolecznictwie. Jego korzeń ma mieć działanie przeciwgorączkowe, a sok mleczny stosowany jest przeciw kurzajkom i brodawkom. Odwary z tego gatunku stosowane były m.in. w ziołolecznictwie na Podolu.

Ze względu na efektowny wygląd – wysoki wzrost, krzaczasty pokrój i duże, intensywnie żółte kwiatostany gatunek jest stosowany jako roślina ozdobna. Szczególnie zalecany jest do nasadzeń krajobrazowych w parkach, wśród półnaturalnych, tworzonych z gatunków rodzimych zbiorowisk trawiastych, poza tym nad stawami i w miejscach podmokłych, ale także na rabatach i w ogródkach przydomowych. Jest łatwo dostępny w ofercie handlowej, co potencjalnie grozi jego rozprzestrzenieniem poza naturalny zasięg, ale potencjał jego inwazyjności jest tymczasem jeszcze nieznany. Gatunek reintrodukowany w Belgii (notowany był w tym kraju w XIX wieku, po czym wyginął) wykazuje się znaczną inwazyjnością. Wilczomlecz błotny wysadzony na terenach trawiastych na terenach zurbanizowanych w Wielkiej Brytanii także zwiększył swój udział w pokryciu roślinności w ciągu kilku lat.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-09-01 22:38:23]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=55283763. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • James Hitchmough. Diversification of grassland in urban greenspace with planted, nursery-grown forbs. „Journal of Landscape Architecture”. 4, 1, s. 16-27, 2012. 
  • Euphorbia palustris. W: Plant Finder [on-line]. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2018-08-14].
  • Filip Verloove: Euphorbia palustris. W: Manual of the Alien Plants of Belgium [on-line]. 2013. [dostęp 2018-08-14].
  • F.M. Muller: Seedlings of the North-Western European Lowland: A flora of seedlings. Springer Science & Business Media, 2013, s. 108. ISBN 94-009-9981-X.
  • Peter Hagen, Martin Haberer: Staw w ogrodzie. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2010, s. 260. ISBN 978-83-258-0272-1.
  • Krzysztof Kluk: Dykcyonarz roślinny. Tom I. Warszawa: 1805, s. 213.
  • Gordana Krstić, Boban Anđelković, Young Hae Choi, Vlatka Vajs, Tatjana Stević, Vele Tešević, Dejan Gođevac. Metabolic changes in Euphorbia palustris latex after fungal infection. „Phytochemistry”. 131, s. 17-25, 2016. DOI: 10.1016/j.phytochem.2016.08.005. 
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • Adam Zając, Maria Zając (red.): Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 228. ISBN 83-915161-1-3.
  • Marian Janusz Kawałko: Historie ziołowe. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986, s. 185. ISBN 83-03-01600-8.
  • Christina Wärner, Erik Welk, Walter Durka, Burghard Wittig, Martin Diekmann. Biological Flora of Central Europe: Euphorbia palustris L.. „Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics”. 13, 1, s. 57-71, 2011. DOI: 10.1016/j.ppees.2011.02.001. ISSN 1433-8319. 
  • Kavak, S.: Euphorbia palustris L.. W: The IUCN Red List of Threatened Species 2014 [on-line]. IUCN. [dostęp 2018-08-14].
  • Adam Jasiewicz (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. III. Kraków: PAN Instytut Botaniki im. W. Szafera, PWN, 1992, s. 153-154. ISBN 83-85444-06-8.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Lwów, Warszawa: Książnica Atlas, 1924, s. 200. ISBN 83-01-05287-2.
  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Tom Eke, Sahar Al-Husainy, Mathew K. Raynor. The Spectrum of Ocular Inflammation Caused by Euphorbia Plant Sap. „Arch Ophthalmol.”. 118, 1, s. 13-16, 2000. DOI: 10.1001/archopht.118.1.13. 
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 150. ISBN 83-01-05287-2.
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: 1996, s. 70, 119. ISBN 83-05-12868-7.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-011-10].
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • od pasa do wysokości człowieka (100 < x < 200 cm)
    • wygląd łodygi
      • łodyga gałęzista
  • cechy kwiatów
    • barwa kwiatów
      • płatki żółte
    • liczba płatków
      • płatki cztery
      • płatków pięć
      • płatków sześć i więcej
    • kwiatostan
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście jajowate
      • liście lancetowate
      • liście eliptycznolancetowate
  • cechy owoców
    • rodzaj owoców
      • suche
        • torebki
    • kolor owoców
      • czarne
      • brązowe
      • szare
    • powierzchnia owocu
      • gładka
  • ogólne
    • krzew
    • roślina trująca
    • roślina lecznicza
    • roślina ozdobna
    • roślina inwazyjna
    • roślina ekspansywna
    • roślina chroniona
    • roślina użytkowa
    • bylina
    • południowa granica zasięgu
    • geofit
    • trawa
    • do nasadzeń krajobrazowych
  • siedlisko
    • Brzegi wód
    • aluwia
    • gleby wapienne
    • Szuwary
    • starorzecza
    • solniska