Honkenia piaskowa Honckenya peploides

Honkenia piaskowa (Honckenya peploides L.) – gatunek rośliny reprezentujący monotypowy rodzaj honkenia (Honckenya) z rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae). Występuje na plażach nadmorskich w strefie umiarkowanej i subarktycznej na półkuli północnej, także nad Bałtykiem. Bylina ta odgrywa istotną rolę w formowaniu wydm w pierwszym etapie ich powstawania. Przystosowaniem do warunków siedliskowych jest m.in. odporność na zawiewanie przez wiatr i wykorzystywanie pędzonych przez wiatr ziaren piasku do zapylenia. Dla siedlisk honkenii zagrożeniem jest przekształcanie wybrzeży wydmowych i masowy wypoczynek na plażach. Na dalekiej północy jest używana jako roślina jadalna.

Liście naprzeciwległe, ułożone zwykle w czterech liniach, mięsiste, jajowate, ku szczytowi zaostrzone, u nasady nieco zrośnięte. Mają tylko jedną żyłkę centralną. Osiągają do 20 mm długości i do 13 mm szerokości (rzadko bywają nieco większe). Kwiaty rozdzielnopłciowe lub rzadziej obupłciowe (zwykle albo słupki albo pręciki są niedorozwinięte), zebrane są w szczytowych wierzchotkach lub pojedyncze. Wyrastają na szypułkach o długości do 12 mm. Działki kielicha w liczbie 5 (rzadko 6) są zielone, jajowate, tępo zakończone i mięsiste. Osiągają do 5 mm długości i 3 mm szerokości. Płatki korony, także w liczbie 5 (rzadko 6), są białe lub lekko zaróżowione. W kwiatach męskich płatki są podobnej długości jak działki kielicha, w kwiecie żeńskim są nieco krótsze (do 4 mm długości). Pręcików jest 10, każdy z dużym, żółtym miodnikiem u nasady. Zalążnia jajowata, zakończona trzema krótkimi szyjkami. Pokrój mięsista roślina, z rozesłanymi i podnoszącymi się łodygami. Często żółtawozielona. Zmienna pod względem cech wegetatywnych. Rośliny w północnej części zasięgu mają luźny pokrój, cienkie liście, wydłużone międzywęźla. W południowej części zasięgu są bardziej zwarte i mięsiste. Łodyga osiąga od kilkunastu do 30 cm długości, czterokanciasta. W dole płoży się i zakorzenia, w górze podnosi się. Poza pędami wznoszącymi się ku górze pod ziemią rozwijają się białe, poziomo rosnące kłącza, ukorzeniające się w węzłach, zwłaszcza w miejscach wilgotnych i wytwarzające pędy rosnące ku górze w roku następnym. Owoce kuliste, żółte torebki o średnicy 6–10 mm, pękające trzema klapkami. Zawierają nieliczne nasiona.

Biologia i występowanie


Honkenia odgrywa dużą rolę w inicjowaniu powstawania wydm białych na odcinkach wybrzeży wydmowych, na których dochodzi do akumulacji piasków i przyrostu plaży na szerokość. Sztywne, mięsiste pędy i liście powodują zatrzymywanie się ziaren piasku pędzonych wiatrem i powstawanie inicjalnych wydm białych. Zasypane rośliny szybko rosną, rozgałęziają się i ponownie wznoszą ponad poziom piasku. Honkenia będąc rośliną przystosowaną do warunków plażowych, w miarę wzrostu wysokości wydmy wyraźnie ustępuje trawom typowym dla wydm – w Europie wydmuchrzycy piaskowej i piaskownicy zwyczajnej, a w Ameryce Północnej wydmuchrzycy Leymus mollis.
Poza plażami piaszczystymi honkenia rośnie także na plażach żwirowych i kamienistych, także w szczelinach skał na brzegu morskim, na piaszczystych łachach wśród solnisk nadmorskich. Pojawia się miejscami także na piaszczystych i żwirowych brzegach rzek do 30 km w górę ich biegu. Dobrze znosi zarówno zasypywanie piaskiem jak i okresowe zalewanie.
Honkenia piaskowa występuje na morskich wybrzeżach półkuli północnej między 30° i 80° szerokości geograficznej. Rośnie na piaskach wzdłuż atlantyckich wybrzeży Europy północnej i zachodniej, wzdłuż brzegów Morza Bałtyckiego i Północnego, najdalej na południe sięgając ciągłym zasięgiem środkowej Portugalii. Pojedyncze stanowiska stwierdzano także na południowych krańcach Półwyspu Iberyjskiego, a nawet nad Morzem Śródziemnym – na Lazurowym Wybrzeżu. Występuje na wybrzeżach w strefie arktycznej – wzdłuż północnej Azji, jest na wyspach Svalbard, wokół Grenlandii (z wyjątkiem wybrzeży na najdalszej północy), na wyspach Archipelagu Arktycznego, rośnie wzdłuż kontynentalnych wybrzeży Ameryki Północnej sięgając na południu Wirginii nad Atlantykiem i Oregonu nad Pacyfikiem. Poza wybrzeżem amerykańskim honkenia spotykana jest na Aleutach, na północno-wschodnich wybrzeżach Azji i na Wyspach Japońskich.
Jako roślina zawleczona stwierdzona została także w Ameryce Południowej.
W Polsce występuje wzdłuż całego wybrzeża Bałtyku, z wyjątkiem odcinków klifowych. Największe skupiska honkenii w Polsce występują na plażach wysp Uznam i Wolin w rejonie Bramy Świny.

Honkenia piaskowa jest rośliną żywicielską dla przedstawiciela stonkowatych – tarczyka żółtawego (Cassida flaveola) oraz larw motyli: rolnicy szkółkówki (Agrotis vestigialis), ceglicy wilżynówki (Pyrrhia umbra), Sideridis albicolon, Euxoa cursoria.
W 2008 w Ameryce Północnej odkryto populacje honkenii bardzo silnie porażone grzybem z rodzaju sypnik – Uromyces acuminatus z rdzowatych.


Roślina może być uprawiana i spożywana jako warzywo. Posiada nieco cierpki, kwaśny smak oraz delikatny aromat. Najlepiej smakuje przed kwitnieniem. Jest bogata w witaminę A i C. Liście mogą być także kiszone. Na Islandii rośliny są maczane w serwatce i fermentowane. Uzyskuje się w ten sposób napój o smaku przypominającym nieco olej z oliwek. Nasiona, których zbiór jednak jest trudny i nużący, używane są jako dodatek do potraw mącznych. Inuici mieszają też drobno siekane liście honkenii z tłuszczem reniferów i jagodami przyrządzając w ten sposób "inuickie lody". Poza tym honkenia bywa spożywana przez nich jako dodatek do tłuszczu foczego, na surowo i gotowana. Pędy honkenii po wielokrotnym przegotowaniu przechowywane są jako pożywienie zimowe.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-09-15 00:07:40]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=57447026. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Vija Znotina: Coastal habitats in Latvia (ang.). W: Protection and Management of Coastal Habitats in Latvia [on-line]. [dostęp 2011-02-06].
  • Honckenya. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. [dostęp 2011-02-02].
  • Teofil Wojterski: Zielonym szlakiem polskiego wybrzeża. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1957, s. 31-34.
  • Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B.: Rośliny polskie. Warszawa – Lwów: Książnica – Atlas, 1924, s. 233.
  • Thomas Gaskell Tutin: Flora Europaea. Volumin 1. 1993, s. 87. ISBN 0-521-41007-X.
  • Jean-Michel Gagné, Gilles Houle. Factors responsible for Honckenya peploides (Caryophyllaceae) and Leymus mollis (Poaceae) spatial segregation on subarctic coastal dunes. „American Journal of Botany”. 89, s. 479-485, 2002 (ang.). 
  • H. Malling. The chromosome number of Honckenya peploides (L.) Ehrh., withe a note on its mode of sex determination. „Hereditas”. 43, 3-4, s. 517-524, 1957. 
  • Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B.: Rośliny polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969, s. 139.
  • A.K. Brysting, P.J. Scott, S.G. Aiken: Honckenya peploides (L.) Ehrh. subsp. diffusa (ang.). W: Caryophyllaceae of the Canadian Arctic Archipelago [on-line]. [dostęp 2011-02-05].
  • Sánchez-Vilas J, Philipp M, Retuerto R.. Unexpectedly high genetic variation in large unisexual clumps of the subdioecious plant Honckenya peploides (Caryophyllaceae). „Plant Biol”. 12 (3), s. 518-525, 1-05-2010. PMID: 20522189. 
  • Małgorzata Klimko. Zróżnicowanie ekologiczne roślin plaży i wydm białych Słowińskiego Parku Narodowego w oparciu o cechy budowy anatomicznej. „Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią”. 28, seria B Botanika, s. 145-165, 1975. 
  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Tomasz A. Łabuz: Znaczenie środowiskowe stanowisk honkenii piaskowej Honckenya peploides na wydmowym wybrzeżu Zatoki Pomorskiej (pol.). [dostęp 2011-02-03].
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 139. ISBN 83-01-14342-8.
  • Madziara-Borusiewicz K.. Honkenia piaskowa Honckenya peploides i tarczyk żółtawy Cassida flaveola. „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”. 28, 4, s. 48–51, 1972. 
  • Piotrowska H.. Zbiorowiska psammofilne na wydmach polskiego brzegu Bałtyku. „Acta Botanica Cassubica”. 3, s. 5–47, 2002 (pol.). 
  • Honckenya peploides (ang.). W: Plants Profile [on-line]. Natural Resources Conservation Service USDA. [dostęp 2011-02-06].
  • Honckenya peploides (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-02-02].
  • Sánchez-Vilas J, Retuerto R.. Sex-specific physiological, allocation and growth responses to water availability in the subdioecious plant Honckenya peploides. „Plant Biol”. 11(2), s. 243-254, 2009 Mar. PMID: 19228331. 
  • T.A. Łabuz. Initial foredune field as a factor of accumulative character of coastal dunes of the Swina Gate Barrier (west Polish coast). „Oceanological and Hydrobiological Studies”. 32, 1, s. 39-58, 2003 (ang.). 
  • Bengt Jonsell, Thomas Karlsson: Flora Nordica, Volume 2: Chenopodiaceae - Fumariaceae. Swedish Royal Academy of Sciences, 2001, s. 106-109. ISBN 978-91-7190-037-1.
  • Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2011-02-02].
  • Honckenya peploides. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-02-02].
  • Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996, s. 85. ISBN 83-05-12868-7.
  • Rare, Threatened, and Endangered Plants of Maryland (ang.). W: Maryland Wildlife and Heritage Service Natural Heritage Program [on-line]. [dostęp 2011-02-05].
  • Stephen S. Talbot, Wilfred B. Schofield, Sandra L. Talbot, Fred J.A. Daniëls. Vegetation of eastern Unalaska Island, Aleutian Islands, Alaska. „Botany”. 88(4), s. 366–388, 2010. 
  • Sea Sandwort Honckenya peploides (ang.). W: Northumberland Moths [on-line]. [dostęp 2011-02-05].
  • Adam Jasiewicz (red.): Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom III. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1992. ISBN 83-85444068.
  • Honckenya peploides – (L.)Ehrh.. W: Plants For A Future [on-line]. [dostęp 2011-02-05].
  • Daniel E. Moerman: Native American ethnobotany. Portland, Cambridge: Timber Press, 2004, s. 268. ISBN 0-88192-453-9.
  • Anna Namura-Ochalska: Inicjalne stadia nadmorskich wydm białych (pol.). Herbich J. (red.) Siedliska morskie i przybrzeżne, nadmorskie i śródlądowe solniska i wydmy. Ministerstwo Środowiska, 2004. [dostęp 2011-01-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-16)].
  • Endangered, Threatened & Special Concern Plants (ang.). Department of Environmental Protection. State of Connecticut. [dostęp 2011-02-05].
  • H. Y. Yun, A. M. Minnis, L. J. Dixon, L. A. Castlebury,: First Report of Uromyces acuminatus on Honckenya peploides, the Endangered Seabeach Sandwort. W: Plant Disease [on-line]. 2010. [dostęp 2011-02-05].
  • Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
  • PlantFiles: Seabeach Sandwort (ang.). W: Dave's Garden [on-line]. [dostęp 2011-02-05].
  • Ortrun Lepping, Fred J. A. Daniëls. Phytosociology of Beach and Salt Marsh Vegetation in Northern West Greenland. „Polarforschung”. 76 (3), s. 95 – 108, 2006 (ang.). 
  • Zbigniew Podbielkowski: Rośliny wydm. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992, s. 38. ISBN 83-02-04926-3.
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • 2083 Coast Dart Euxoa cursoria (ang.). W: UKmoths [on-line]. Anglian Lepidopterist Supplies and Birdguides.com. [dostęp 2011-02-05].
  • Ann K. Sakai, Stephen G. Weller, Warren L. Wagner, Molly Nepokroeff, Theresa M. Culley. Adaptive radiation and evolution of breeding systems in Schiedea (Carpyophyllaceae), an endemic Hawaiian genus. „Ann. Missouri Bot. Gard.”. 93, s. 49–63, 2006 (ang.). 
  • Saltarv (szw.). W: Den virtuella floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2011-02-06].
  • Genus: Honckenya (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-02-03].
  • cechy kwiatów
    • barwa kwiatów
      • płatki białe
      • płatki różowe
      • płatki żółte
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście jajowate
    • ustawienie liści
      • naprzeciwległe
  • cechy łodygi
    • wygląd łodygi
      • łodyga czterokanciasta
  • cechy owoców
    • rodzaj owoców
      • suche
        • torebki
    • kolor owoców
      • żółte
  • ogólne
    • roślina jadalna
    • roślina inwazyjna
    • roślina użytkowa
    • bylina
    • roślina pyłkodajna
    • roślina żywicielska
    • Natura 2000
    • trawa
    • warzywo
  • siedlisko
    • wybrzeże morskie