Trytoma groniasta Kniphofia uvaria

Trytoma groniasta, knifofia groniasta (Kniphofia uvaria (L.) Oken) – gatunek wieloletnich, naziemnopączkowych roślin z rodziny złotogłowowatych, pochodzący z Kraju Przylądkowego, introdukowany do Hiszpanii, na Wyspę Świętej Heleny, do Turcji i Meksyku, a także do Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz na Wyspy Normandzkie i Maderę. Gatunek jest rośliną rodzicielską wielu kultywarów pochodzenia mieszańcowego, uprawianych w ogrodach na całym świecie i znanych pod zbiorową nazwą trytomy ogrodowej. Roślina ta została po raz pierwszy opisana w 1753 przez Karola Linneusza jako gatunek aloesu pod nazwą Aloe uvaria. 14 lat później Linneusz wyodrębnił ją z rodzaju aloes do osobnego rodzaju Aletris. W kolejnych latach botanicy zmieniali klasyfikację tego gatunku: Carl Ludwig Willdenow w 1799 do rodzaju Veltheimia, John Bellenden Ker Gawler w 1804 do rodzaju Tritoma, Johann Heinrich Friedrich Link w 1821 do rodzaju Tritomanthe, a następnie w 1829 do rodzaju Tritomium. W 1841 Lorenz Oken uznał tę roślinę za przedstawiciela rodzaju Kniphofia (opisanego w 1794 przez Conrada Moencha) i taka klasyfikacja obowiązuje do czasów współczesnych.

Pokrój wzniesione, tworzące kępy rośliny o długich liściach, osiągające wysokość 120 cm. Łodyga grube kłącze, rzadko łodyga naziemna. Liście liście odziomkowe, równowąskie, zwężające się stopniowo aż do wierzchołka, o marginesach całobrzegich lub skąpo ząbkowanych w kierunku wierzchołka, głęboko rynienkowate, najpierw sztywno wyprostowane, potem rozłożyście wyginające się, ciemnozielone do modrych, twarde, osiągające szerokość 2 cm. Kwiaty rośliny tworzą pojedynczy, groniasty kwiatostan, wyrastający na wzniesionym głąbiku o długości do 1 metra. Bezpośrednio pod gronem powstają drobne przylistki. Grono podłużne do kulistego, osiąga długość od 4,5 do 11 cm. Kwiaty otwierają się od dołu do góry. Pąki jasnoczerwone do czerwono-zielonkawych, kwiaty zwisające, pomarańczowo-żółte do zielonkawo-żółtych. Korona kwiatu zrosłopłatkowa, rurkowata lub wąsko dzwonkowata, jedynie wierzchołkowo rozdzielona na 6 drobnych płatków, osiąga długość 4 cm. Kwiaty o 6 często spiralnie skręconych pręcikach i pojedynczej, trójkomorowej zalążni. W każdej komorze zalążni powstaje wiele zalążków. Owoce owocostan składa się z kulistych lub jajowatych torebek.

Trytoma groniasta jest formą macierzystą wielu kultywarów uprawianych na całym świecie jako rośliny ozdobne. Do najbardziej znanych odmian uprawnych tego gatunku należą:'Candlelight' 'Early Hybrids' 'Flamenco' 'Grandiflora' 'Lord Roberts' 'Malibu Yellow' 'Maxima Globosa' 'Nobilis' 'Pfitzer's Hybrid Mix' 'Pfitzeri' 'Royal Castle'

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-12-15 00:27:26]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=58216357. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Tropicos: Kniphofia uvaria (L.) Hook.. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-01-23].
  • Stuart Max Walters, James Cullen: The European garden flora: a manual for the identification of plants cultivated in Europe, both out-of-doors and under glas. Cambridge; New York: Cambridge University Press, 1984, s. 144-145. ISBN 0-521-24859-0.
  • Praca zbiorowa: Botanica. Könemann, 2005, s. 498-500. ISBN 3-8331-1916-0.
  • Govaerts R.: World Checklist of Cyanotis (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2006. [dostęp 2011-01-22].
  • D. Gledhill: The names of plant. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 225, 396. ISBN 978-0-521-86645-3.
  • ZipCodeZOO: Kniphofia uvaria. BayScience Foundation. [dostęp 2011-01-23].
  • Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe. [dostęp 2011-01-23].
  • Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych: łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-12-06].
  • Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom II, K-Z. Poznań: Zysk i s-ka, 2012, s. 517-519. ISBN 978-83-7506-846-7.
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • od pasa do wysokości człowieka (100 < x < 200 cm)
  • cechy kwiatów
    • barwa kwiatów
      • płatki czerwone
      • płatki żółte
      • płatki pomarańczowe
      • płatki zielonkawe
    • kwiatostan
      • groniasty
        • prosty
          • grono
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście wąskie i wydłużone
      • liście równowąske
  • cechy owoców
    • rodzaj owoców
      • suche
        • torebki
  • ogólne
    • roślina ozdobna
    • roślina użytkowa
    • roślina mrozoodporna
    • roślina ogrodowa
    • kultywar