Okrzyn jeleni Laserpitium archangelica

Okrzyn jeleni (Laserpitium archangelica Wulfen) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych.

Liście dwu- lub trzykrotnie pierzaste, z rozdętymi pochwami. Na dolnej stronie szorstko owłosione. Poszczególne listki jajowate z klinowatą nasadą i nierówno ząbkowanymi brzegami. Końcowe listki 3-klapowe. Kwiaty drobne, białe lub różowawe, zebrane w baldach złożony złożony z 10-20 (rzadko więcej) szorstko owłosionych promieni. Łodyga gruba, bruzdowana, sięgająca blisko 2 m wysokości, silnie kosmato owłosiona. Ma puste międzywęźla i wyraźne węzły. Owoce rozłupnia rozpadająca się na dwie niełupki, barwy brunatnej.

Biologia i występowanie


Rośnie w górach środkowej i południowo-zachodniej Europy. W Polsce stwierdzono jego występowanie tylko w Karpatach i to tylko w dwóch miejscach: na Babiej Górze (skąd podawany jest od dawna) oraz na Malinowskiej Skale w Beskidzie Śląskim (stwierdzony w 2004 r.).
W masywie Babiej Góry okrzyn jeleni występuje na północnych stokach góry, z reguły w trudno dostępnych miejscach w strefie górnej granicy lasu, w większości pomiędzy 1350 a 1400 m n.p.m. Największe skupiska znajdują się pod Sokolicą, w dolinie Markowego Potoku (gdzie schodzi on aż poniżej Górnego Płaju, tj. do ok. 1050 m n.p.m.). Rośnie też pod Kępą, poniżej Izdebczysk i na Borsuczych Skałach. Stanowisko w dolinie Cylowego Potoku nie zostało potwierdzone. W 2015 r. na czterech wyżej wymienionych stanowiskach naliczono łącznie 182 osobniki tego gatunku.
Rozwój
Bylina, hemikryptofit. Po wykiełkowaniu przez kilka lat nad ziemią widoczne są tylko okazałe liście, zebrane w przyziemną rozetę. Po wydaniu owoców roślina obumiera. Rozmnaża się tylko przez nasiona. W czasie badań przeprowadzonych w latach 1983-1995 w ogrodzie w Zawoi pod Babią Górą stwierdzono, że kiełkuje 48-58% nasion. Wykiełkowane siewki najwcześniej zakwitnęły po 4 latach (1-9% siewek), najliczniej w piątym (4-31%) i szóstym roku (9-42%). Ostatnie wykiełkowały dopiero w 10 roku życia. Jeden osobnik wytwarza 4-15 tysięcy nasion. Są ciężkie i rozsiewają się samorzutnie w niewielkiej odległości od macierzystej rośliny (barochoria).
Siedlisko
Na Babiej Górze rośnie w jarzębinowych zaroślach oraz w zaroślach kosodrzewiny i ziołorośli w reglu górnym i na jego granicy z kosodrzewiną.


Okrzyn jeleni został uznany za symbol Babiogórskiego Parku Narodowego. Uprawiany jest w Ogrodzie Roślin Babiogórskich w Ośrodku Edukacyjnym Babiogórskiego Parku Narodowego w Zawoi Markowej.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-09-01 22:51:05]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=56836073. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  • The Plant List. [dostęp 2017-03-05].
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • Danuta Ptaszycka-Jackowska (red.): Światy Babiej Góry. Zawoja: Babiogórski Park Narodowy i Wydawnictwo "Grafikon", 2001. ISBN 83-88744-02-X.
  • Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  • Florian Celiński, Teofil Wojterski: Szata roślinna Babiej Góry, w: "Park narodowy na Babiej Górze. Przyroda i człowiek". Warszawa-Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 83-01-04137-4.
  • P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
  • Teofil Wojterski: Babia Góra. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • od pasa do wysokości człowieka (100 < x < 200 cm)
    • wygląd łodygi
      • łodyga owłosiona
  • cechy kwiatów
    • barwa kwiatów
      • płatki białe
      • płatki różowe
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście jajowate
      • liście najszersze przy końcu
      • liście klinowate
  • cechy owoców
    • kolor owoców
      • brązowe
  • ogólne
    • roślina chroniona
    • bylina
    • Polska Czerwona Księga Roślin
    • czerwona lista roślin i grzybów Polski
    • CR – krytycznie zagrożony
  • siedlisko
    • zarośla