Robinia akacjowa Robinia pseudoacacia

Robinia akacjowa, grochodrzew akacjowy, robinia biała (Robinia pseudoacacia L.) – gatunek drzew należący do rodziny bobowatych. Znana też jako grochodrzew, robinia fałszywa akacja, potocznie niepoprawnie jako akacja. Pochodzi z Ameryki Północnej, z obszaru USA (stany: Pensylwania, Wirginia Zachodnia, Illinois, Missouri, Oklahoma, Georgia, Kentucky), ale rozprzestrzeniła się i zaaklimatyzowała na wszystkich (z wyjątkiem Antarktydy) kontynentach świata. Pierwsze nasiona tego gatunku, pochodzące z rejonu Appalachów w Wirginii, angielski botanik i podróżnik, John Tradescant (starszy) (1570-1638) przesłał ok. 1630 r. Jeanowi Robinowi (1550-1629), ogrodnikowi francuskiego króla Henryka IV, a następnie Ludwika XIII. Ten posadził je w 1601 r. w swoim ogrodzie w Paryżu, który mieścił się w miejscu, w którym obecnie znajduje się Place Dauphine. Syn Jeana, Vespasien Robin (1579-1662), jeden z ukorzenionych odrostów z wyhodowanego drzewa posadził na Skwerze René-Viviani, gdzie okaz ten rośnie do dziś jako najstarsze drzewo Paryża. Nazwę gatunkowi nadał Karol Linneusz na cześć wspomnianego Jeana Robina. Jako drzewo ozdobne robinia była sadzona w parkach, później także w lasach. Status gatunku we florze Polski: antropofit zadomowiony. Samorzutnie rozprzestrzenia się w środowisku naturalnym. W wielu krajach Europy uznawany jest za gatunek inwazyjny, powoduje znaczne zmiany siedliskowe i jest trudny w zwalczaniu.

Korzenie początkowo tworzy silny korzeń palowy, potem silnie rozrastają się korzenie boczne. Bardzo łatwo tworzy liczne odrośla korzeniowe. Pokrój drzewo dorastające do 25 m wysokości o koronie luźnej i nieregularnej. Pień rozwidla się nisko nad ziemią w grube konary. Rośnie przez ok. 30–40 lat, potem jej wzrost ustaje. Jest jak na drzewa rośliną krótkowieczną – żyje 100 do 150 lat (choć wyjątkowo zdarzają się osobniki nawet 250-letnie). Najgrubsza robinia akacjowa na terenie Lasów Państwowych rośnie w miejscowości Łęgowo w gminie Sulechów. Ma 507 cm obwodu i 20 metrów wysokości. Pędy kora ciemna, głęboko spękana, gałązki lśniące i czerwonobrunatne, w górnej części bruzdowane, dołem gładkie. Pąki są niewidoczne, gdyż ukryte są w korku pod blizną liściową. U nasady każdego liścia występują prostopadle do pędu dwa duże, ciemnobrązowe ciernie. Ciernie te są przekształconymi przylistkami. Pomiędzy cierniami występuje blizna (nasada liścia), a pod nią ukryte są 3 pączki. Liście ulistnienie skrętoległe. Liście nieparzysto pierzastozłożone z 7–21 listków eliptycznych lub jajowatych, o zaokrąglonych końcach. Na górnej stronie są jasnozielone, na spodniej zaś szarozielone. Kwiaty motylkowe, białe z żółtą plamką na żagielku, przedsłupne, silnie pachnące i tworzące grona długości 10–20 cm. Wewnątrz korony kwiatu 10 pręcików, z których 9 jest zrośniętych, 1 pręcik jest wolny. Owoce nagie, gładkie i spłaszczone strąki, od września do wiosny pozostające na drzewie. Ich długość dochodzi do 12 cm. Wewnątrz są białej barwy i zawierają 6–8 brązowawych lub czarnych nasion o nerkowatym kształcie. Drewno dostarcza cennego drewna: jasnej barwy, lekkiego, twardego, odpornego na gnicie.

Biologia i występowanie

Występuje często w miejscach ciepłych i suchych – widne lasy, suche zarośla, zadrzewienia śródpolne. Wysusza podłoże w głębszych warstwach, natomiast wierzchnią warstwę wzbogaca w azot. W konsekwencji następuje żywiołowy rozwój roślinności azotolubnej, na przykład z udziałem pokrzywy zwyczajnej, bzu czarnego, glistnika jaskółcze ziele. Megafanerofit. Ma małe wymagania glebowe, jest natomiast rośliną światłolubną. Kwitnie od maja do czerwca, często powtarza kwitnienie. Przedsłupne kwiaty zapylane są przez błonkówki. Cała roślina jest silnie trująca, ale zawartość trujących związków w roślinie jest bardzo zmienna. Objawami zatrucia są mdłości, wymioty, bóle brzucha, wzdęcia, gorączka i zaburzenia widzenia. Pod pewnymi warunkami, kwiaty znajdują zastosowanie kulinarne (zob. sekcja #Zastosowanie).

Roślina ozdobna – najcenniejszy gatunek robinii pod względem dekoracyjności i zapachu kwiatów. Sadzona bywa przeważnie w parkach i alejach. Jej ozdobnymi walorami są kwiaty, liście i kształt korony. Dobrze znosi cięcie, często też jej korona bywa zagęszczana i formowana przez systematyczne przycinanie. Roślina miododajna – miód akacjowy. Roślina lecznicza: Surowiec zielarski: kwiaty (Flos Pseudoacaciae = Flos Robiniae). Zawierają olejki eteryczne, kwasy organiczne, flawonoidy, sole mineralne, cukry, garbniki. Działanie: moczopędne, rozkurczowe, żółciopędne. Naparów i wyciągów używa się w stanach zapalnych dróg moczowych i nerek, uszkodzeniu nerek przez trucizny, przy niewydolności krążenia, a także dla pobudzenia trawienia. Napary polecane są dla alergików. Zbiór i suszenie: zbiera się rozkwitające kwiatostany, suszy w miejscu cienistym i przewiewnym. Kwiatostany po wysmażeniu można spożywać, np. w cieście naleśnikowym lub racuchowym. Robi się z nich również wino. Maria Disslowa podała przepis na surowe „konfitury” do ciast, uzyskiwane poprzez utarcie kwiatów z cukrem. Drewno używane jest w stolarstwie, tokarstwie, wytwarza się też z niego wiele produktów: wodę kosmetyczną, żółty barwnik do jedwabiu i wełny. Ma dużą wartość opałową.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2020-11-15 00:35:17]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=61296124. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Opisy i klucze do oznaczania wszystkich gatunków roślin naczyniowych rosnących w Polsce bądź dziko, bądź też zdziczałych lub częściej hodowanych.. Wyd. piąte. T. Część I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 363. ISBN 83-01-0587-2.
  • Robinia pospolita. Las Rysia Erysia. [dostęp 1 grudnia 2008].
  • Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-26].
  • Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Wyd. czwarte. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 221. ISBN 83-01-00129-1.
  • Teresa Wielgosz: Wielka księga ziół polskich. Poznań: Publicat S.A., 2008. ISBN 978-83-245-9538-9.
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • „Przetwory”, podrozdział „Konfitury”: przepis „Konfitura z akacji”. W: Maria Disslowa: Jak gotować: poradnik kucharski z 1930 roku. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1988, s. 478. ISBN 83-202-0554-9. Cytat: „Świeżo zerwany kwiat akacji oczyścić z zielonych korzonków, zważyć, włożyć razem z cukrem do kamiennej miski, ucierać wałkiem na masę, przełożyć do słoja, obwiązać papierem. Używać do ciast z inną konfiturą.” [zastosowane proporcje wagowe w przepisie kwiaty:cukier 1:3 (proporcje zostały przytoczone w niniejszej adnotacji ze względu na wspomniane właściwości trujące rośliny)].
  • Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  • Robinia akacjowa–Robinia pseudoacacia L. w fitoterapii., Medycyna dawna i współczesna, 25 maja 2011 [dostęp 2020-08-27]  (pol.).
  • The International Plant Names Index. [dostęp 2017-01-24].
  • W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • k, Wino z kwiatów akacji, Hajduczek naturalnie - proste sposoby na zdrowe życie, 31 maja 2019 [dostęp 2020-08-27]  (pol.).
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-22].
  • cechy kwiatów
    • pora kwitnienia
      • maj
      • czerwiec
      • po rozwinięciu się liści
    • barwa kwiatów
      • płatki białe
      • płatki żółte
    • symetria kwiatu
      • grzbiecista
    • zapach
      • wonny
    • kolor pyłku
      • owadopylność
    • kwiatostan
      • groniasty
        • prosty
          • grono
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • wyższa od człowieka (> 200 cm)
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście jajowate
      • listki jajowate lub eliptyczne
    • typ liści
      • nieparzyście pierzastozłożony
    • kolor liścia
      • ciemnozielone
      • od spodu szarozielone
    • przylistki
      • przekształcone w ciernie
  • cechy owoców
    • rodzaj owoców
      • suche
        • strąki
    • kolor owoców
      • czarne
      • brązowe
      • białe
      • ciemnobrunante
    • powierzchnia owocu
      • gładka
  • ogólne
    • drzewo
    • roślina trująca
    • roślina lecznicza
    • roślina jadalna
    • roślina miododajna
    • roślina ozdobna
    • roślina inwazyjna
    • roślina ekspansywna
    • roślina użytkowa
    • status gatunku we florze Polski
      • antropofit
      • kenofit
    • kraj pochodzenia: Ameryka Północna
    • gatunek obcy
    • roślina krótkowieczna
    • Surowiec zielarski
    • trawa
    • roślina azotolubna
  • forma życiowa wg Raunkiæra
    • megafanerofit
  • siedlisko
    • zadrzewienia śródpolne
    • zarośla
  • cechy drzew i krzewów
    • cechy korony
      • nieregularna
      • luźna
    • kwiaty
      • kwiaty obupłciowe
      • kwiatostan - zwisłe gęste grono
      • jadalne
    • wysokość
      • 15-25 m
    • cechy kory
      • głęboko pękająca
      • brunatna
    • cechy gałęzi
      • gałązki oliwkowozielone
      • gałązki czerwonobrunatne
      • gałązki połyskujące
    • nasiona
      • nerkowate