Kozibród wielki Tragopogon dubius

Kozibród wielki (Tragopogon dubius Scop.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych.

Pokrój roślina o prostej, sztywnej i wzniesionej łodydze, osiągająca wysokość 30-80 cm. Po uszkodzeniu wydziela sok mleczny. Pod ziemią posiada gruby korzeń. Liście równowąskie, na końcach nagle zwężone. Górne swoją szeroką nasadą obejmują łodygę. Kwiaty jasnożółte, zebrane w pojedyncze koszyczki. Listków okrywy w koszyczku jest 8-12 w jednym szeregu i są dłuższe od kwiatów. Charakterystyczną cecha są szypuły koszyczków; są wybitnie maczugowato zgrubiałe i puste w środku. W jednym koszyczku znajduje się od 20 do 120 kwiatów Owoc wrzecionowata, brzeżna i krótkokolczata niełupka z puchem kielichowym. Posiada dzióbek nieco tylko od niej krótszy.

Biologia i występowanie

Jest szeroko rozprzestrzeniony na kuli ziemskiej. Występuje na wszystkich kontynentach (poza Antarktydą). Do Ameryki Północnej został sprowadzony wraz z żywnością i roślinami ozdobnymi na przełomie XIX i XX wieku przez osadników europejskich. Obecnie jest tam szeroko rozprzestrzeniony. W wielu regionach na pastwiskach wypiera rodzimą roślinność i staje się gatunkiem inwazyjnym. W Polsce jest średnio pospolity. Najczęściej występuje w południowej części niżu, ku północy po Mazowsze i Pomorze. Często jest zawlekany. Rozwój W Polsce jest rośliną dwuletnią, hemikryptofitem. Kwitnie od maja do lipca. Jego kwiaty w czasie dnia podążają za słońcem. W języku angielskim ma nazwę western salsify, dobrze oddającą tę jego cechę; słowo salsify oznacza bowiem „podążający za słońcem”. Na noc kwiaty zamykają się. Jest zapylany przez owady, nasiona roznoszone są przez wiatr. Po wytworzeniu nasion roślina obumiera. W Ameryce Północnej w zależności od warunków klimatycznych i siedliskowych czas życia rośliny wynosi od jednego (rzadko) do czterech lat. Nasiona wytwarzane w zewnętrznych, brzeżnych partiach koszyczka są większe i ciemniejsze, nasiona powstające w środkowej części koszyczka są mniejsze i jaśniejsze. Kiełkuje 94% nasion. Z większych nasion zewnętrznych wyrastają większe siewki. Do kiełkowania nasion i wzrostu siewek nie jest konieczne światło. Dzięki dość dużej ilości materiałów zapasowych zgromadzonych w liścieniach siewka może przez dość długi czas rozwijać się w miejscu zacienionym przez inne rośliny. Rośnie wówczas szybko, wytwarzając wysoki pęd co daje jej szansę wygrać konkurencję o światło. Podczas sezonu wegetacyjnego roślina rozwija duży system korzeniowy i gromadzi materiały zapasowe zarówno w korzeniu, jak i w przyziemnej rozecie liściowej. Na jednym pędzie roślina tworzy jeden duży koszyczek, ale może z jednego korzenia wytworzyć wiele pędów (do 14). Średnia ilość nasion w koszyczku wynosi 90. Siedlisko Występuje na suchych przydrożach, na siedliskach ruderalnych, nasypach kolejowych i drogowych, w murawach. Jest gatunkiem w dużym stopniu związanym z człowiekiem, często spotykany jest na siedliskach wtórnych, zmienionych w wyniku działalności człowieka. Występuje na różnego typu glebach; zarówno na piaszczystych, jak i gliniastych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Onopordetalia. Genetyka Liczba chromosomów 2n = 12. Zmienność Tworzy mieszańce z kozibrodem łąkowym (Tragopogon pratense).

W średniowiecznej Europie Północnej korzenie i młode pędy kozibrodów były spożywane przez ludzi (zwłaszcza w okresie głodu) Kozibród wielki jest pożywieniem wielu zwierząt. W stanie Oregon w USA jest najważniejszym roślinnym pokarmem ptaka o nazwie borowiak złotobrewy (Dendragapus obscurus). Liście i kwitnące pędy nadziemne są spożywane przez niektóre ssaki, a gryzoń goffer równinny (Geomys bursarius) zjada jego korzenie. Inne większe ssaki tylko sporadycznie skubią pędy kozibrodu.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2021-06-27 00:25:53]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=63788390. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Discover Life Maps. [dostęp 2015-01-10].
  • Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15]  (ang.).
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • Western Salsify by Jane Mangold, MSU Extension Invasive Plant Specialist, and Allison Lansverk, Research Assistant. [dostęp 2015-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-03)].
  • The Plant List. [dostęp 2015-08-15].
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • cechy łodygi
    • sok pędu
      • sok mleczny
    • szacowana wysokość łodygi
      • od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)
      • 30-90 cm
    • wygląd łodygi
      • łodyga wzniesiona
      • prosta
      • sztywna
  • cechy kwiatów
    • pora kwitnienia
      • maj
      • czerwiec
      • lipiec
    • kolor pyłku
      • owadopylność
    • kielich
      • puch kielichowy
    • barwa kwiatów
      • jasnożółte
    • kwiatostan
      • groniasty
        • prosty
          • koszyczek
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście wąskie i wydłużone
      • liście równowąske
      • równowąskie
    • nasada
      • szeroka
    • liście przykwiatowe
      • okrywa
  • ogólne
    • roślina ozdobna
    • roślina ruderalna
    • gatunek rodzimy
    • dość częste wystepowanie
    • roślina dwuletnia
    • tworzy mieszańce
  • cechy nasion
    • rozsiewanie nasion
      • anemochoria
  • siedlisko
    • Przy drogach i torach kolejowych
    • nieużytki
    • suche murawy
    • synatropijne
    • nasypy kolejowe
    • siedliska ruderalne
    • gatunek charakterystyczny dla
      • (rząd) O. Onopordetalia acanthii Br.-Bl. et R.Tx. 1943 em. Görs. 1966 zbiorowiska ruderalne stanowisk ciepłych
  • forma życiowa wg Raunkiæra
    • hemikryptofit
  • cechy korzeni
    • system korzeniowy
      • grube korzenie
  • cechy owoców
    • rodzaj owoców
      • suche
        • niełupka