Firletka poszarpana Silene flos-cuculi

Firletka poszarpana (Silene flos-cuculi (L.) Greuter & Burdet) – gatunek byliny należący do rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae Juss.). Występuje w Europie i Azji (Zakaukazie, wschodnia i zachodnia Syberia. W Polsce jest rośliną pospolitą.

Łodyga pojedyncza, Wyrastająca z przyziemnej rozety, o wysokości 30–60 cm Sztywna, wyprostowana, kanciasta, rozgałęziająca się w górnej części. Jest pokryta krótkimi, twardymi, skierowanymi w dół, włoskami, przez co sprawia wrażenie szorstkiej w dotyku, ponadto jej powierzchnia jest nieco lepka (szczególnie w górnej części). Zabarwienie zielone, z ciemnym, czerwonym odcieniem. Liście odziomkowe mają kształt od lancetowatego do łyżeczkowatego. Mierzą 20–150 mm długości oraz 4–30 mm szerokości. Liście łodygowe są siedzące, mają lancetowaty kształt i dorastają do 30–80 mm długości oraz 4–15 mm szerokości. Kwiaty zebrane w kwiatostan wierzchotkowaty – pierwszy wykształca się kwiat szczytowy, następnie w węźle pod nim powstają dwa odgałęzienia, również zakończone pojedynczym kwiatem, oraz posiadające jeden węzeł liściowy, z niego wyrastają dwa kolejne pędy, prowadząc do rozgałęzień dalszych rzędów. Pęd główny rozgałęzia się szeroko, dzięki czemu jednocześnie rozwinąć może się nawet 6–8 kwiatów na jednej łodydze. Pojedyncza roślina może ich wytworzyć od 3 do nawet 30. Kwiaty są obupłciowe, promieniste, wolnopłatkowe, mają około 3,8 cm średnicy. Korona złożona jest z 5 intensywnie różowych płatków zwężających się w paznokieć i wyposażonych w przykoronek, z których każdy jest głęboko powcinany tworząc 4 wyraźne łatki, odpowiadające za ich frędzlowaty, postrzępiony wygląd. Kwiaty zawierają po 10 pręcików, ułożonych rurkowato w dwóch okółkach po 5 pręcików w każdym. Pręciki z pierwszego okółka są dłuższe niż te z drugiego o prawie połowę i wystają z kwiatu, przy czym krótsze pręciki wydłużają się w okresie przekwitania. Słupek jest pięciokrotny, jednokomorowy, o pięciu wolnych szyjkach. Zalążki skręcone, ułożone w zalążni osiowo. Kielich dzwonkowaty, zrośnięty z pięciu działek tworzących sztywną rurkę, o czerwonawym kolorze, z dziesięcioma ciemnymi żebrami. Podsadki krótkie, wąskie i zakrzywione. Wzór kwiatu firletki: K(5) C5 A 5 + 5 G(5). Owoce suche, zielonkawe, jajowate torebki o długości 6–13 mm, otwierające się na szczycie pięcioma łatkami, zawierające po kilka niewielkich nasion.

Biologia i występowanie

Typowa roślina łąkowa, porasta łąki wilgotne lub mokre wiosną, obsychające latem, często spotykana na torfowiskach niskich i moczarach. Często tworzy duże łany. Jest rośliną wskaźnikową zasięgu wylewów nad dużymi rzekami. Preferuje gleby o dużej zawartości próchnicy i składników mineralnych. Gatunkowi bardzo sprzyja tradycyjna gospodarka łąkowa – pojawia się często na użytkowanych i pielęgnowanych przez człowieka łąkach i pastwiskach. W związku ze zmianami tradycyjnego sposobu użytkowania łąk oraz ich osuszaniem odnotowuje się zanikanie populacji tej rośliny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Molinietalia. Na okazach tego gatunku często można zobaczyć pienistą ciecz przypominającą ślinę. Jest to wydzielina larwy owada z grupy pieników, która wysysa z rośliny soki. Na firletce żerują także różne gatunki ślimaków, owadów minujących oraz gąsienice motyli.

Firletka była lokalnie używana w medycynie ludowej, jednak jej popularność w tym względzie nie była wysoka. W tradycyjnym lecznictwie brytyjskim olejek z firletki stosowany był jako remedium na ukąszenia węży, w Rumunii części nadziemne rośliny wykorzystywano w leczeniu ran. W krajach śródziemnomorskich stosowana była również przy malarii, jednak nie zostało udowodnione jej działanie w tym aspekcie. We Włoszech firletkę stosuje się przy migrenach i bólach jelit. Badania wykazały działanie antybakteryjne i przeciwgrzybicze ekstraktów z rośliny. Z łodyg i liści sporządzano preparat Floskulin stosowany w lecznictwie.
Nadaje się na rabaty, do ogrodów wiejskich i naturalistycznych, oraz łąk kwietnych. Uprawiana w kilku odmianach, m. in: 'Hort's Variety', 'Nana', 'Peggy'.



Z rośliny wyizolowano fitoekdysteroidy, saponiny triterpenowe, kwasy fenolowe, pinit oraz szereg związków lotnych.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2021-10-03 00:20:11]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=64661156. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • cechy kwiatów
    • pora kwitnienia
      • maj
      • czerwiec
      • lipiec
      • sierpień
    • barwa kwiatów
      • płatki białe
      • płatki różowe
      • bladoróżowe
    • kwiatostan
    • typ kwiatu
      • pręcikowy
      • słupkowy
      • obupłciowy
      • kwiaty przedprątne
    • kolor pyłku
      • owadopylność
    • pręciki
      • przedprątne kwiaty
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)
    • wygląd łodygi
      • łodyga owłosiona
      • podłużnie bruzdowana
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście lancetowate
      • łyżeczkowate
  • cechy owoców
    • rodzaj owoców
      • suche
        • torebki
  • ogólne
    • roślina trująca
    • roślina lecznicza
    • roślina ozdobna
    • roślina użytkowa
    • bylina
    • gatunek rodzimy
    • roślina tworząca łany
    • roślina pospolita
    • roślina wskaźnikowa
    • na roślinie pienista wydzielinę larw owada skoczka pienika
    • roślina łąkowa
  • siedlisko
    • Brzegi wód
    • Tereny podmokłe i zabagnione
    • Mokre łąki, pastwiska i miedze
    • Torfowisk
    • tereny podmokłe
    • łąki
    • torfowiska niskie
    • gatunek charakterystyczny dla
      • Molinietalia caeruleae W. Koch 1926 zbiorowiska trwale lub okresowo wilgotnych, żyznych łąk kośnych
  • forma życiowa wg Raunkiæra
    • hemikryptofit