Mamutowiec olbrzymi Sequoiadendron giganteum

Mamutowiec olbrzymi, sekwojadendron, sekwoja olbrzymia, mamutowe drzewo, welingtonia (Sequoiadendron giganteum) – gatunek drzew iglastych, wyróżniających się potężnymi rozmiarami. Osiągają wiek 2000-3500 lat. Współczesne drzewa dorastają do 95 m wysokości i 10 m średnicy (z Parku Narodowego Sekwoi w Kalifornii znane są pnie drzew ściętych w XIX wieku, o średnicy 12 m i wysokości szacowanej na 135 m). Do gatunku tego należą jedne z najwyższych drzew świata, obok eukaliptusa królewskiego i sekwoi wieczniezielonej. Do Europy pierwsze mamutowce sprowadzono ok. połowy XIX wieku. Są często uprawiane jako drzewa ozdobne w parkach, wymagają klimatu łagodnego, morskiego, są wrażliwe na mróz. W Polsce przemarzają, dlatego większość okazów rośnie w zachodniej części kraju.

Pokrój korona jest gęsta, w młodości stożkowata, z czasem wąskocylindryczna. U starszych okazów konary wyrastają dopiero na dużej wysokości nad ziemią, z wiekiem rosną nieregularnie. Gałęzie rozpostarte są horyzontalne lub lekko opadają, ze wzniesionymi końcówkami. Liście ciemnozielone lub niebieskawozielone igły, niekiedy błyszczące, po roztarciu wydzielają zapach. Ułożone spiralnie w trzech podłużnych szeregach. Osiągają ok. 3–6 (czasem do 10) mm długości, są łuskowate, lancetowate lub szydlaste, ostro zaostrzone, na wierzchu płaskie, a pod spodem z rowkiem. Na starszych częściach pędów przylegają do gałęzi, a w strefie wierzchołkowej wyraźniej odstają. Zaschnięte liście długo utrzymują się na pędach. Pień prosty, u nasady wyraźnie rozszerzony, w dolnej części zwęża się wyraźnie, wyżej nieznacznie. Kora cynamonowoczerwona, uderzająco miękka i gruba (do 50–60 cm), określana jako gąbczasta. Na starych drzewach jest głęboko bruzdowana i spękana, włóknista, łuszcząca się płatami. Młode pędy barwy zielonkawoszarej, z czasem brązowieją są bardzo sztywne i mocne. Największy obecnie osobnik tego gatunku, drzewo o nazwie "General Sherman Tree", rośnie na terenie leżącego w górach Sierra Nevada, Narodowego Parku Sekwoi. Drzewo to przy wysokości 84 m i średnicy pnia 8 m waży około 1200 ton. Objętość drewna tego drzewa (miąższość), wynosząca 1487 m3, odpowiada mniej więcej miąższości drewna ze świerków rosnących na powierzchni ponad hektara (najbardziej zasobne w Polsce drzewostany świerka istebniańskiego osiągają ok. 1200 m3 na 1 hektar). Szyszki kwiaty rozdzielnopłciowe, przy czym rośliny są jednopienne – kwiatostany męskie i żeńskie powstają pojedynczo na końcach pędów tych samych okazów, czasem te drugie wyrastają parami. Kwiatostany męskie są owalne i białawe, 4–8 mm długie, zbudowane z 12-20 sporofili, rosną zawsze pojedynczo na końcach pędów. Szyszki żeńskie wyrastają na najpierw wzniesionych, a później zwisających szypułach, stale grubiejących w trakcie dojrzewania nasion. Mają kształt elipsoidalny o długości od 4 do 9 cm, i szerokości do 5 cm, zbudowane są z 25-45 silnie zdrewniałych i silnie przylegających łusek. Pomarszczone tarczki na łuskach szyszkowych z wyraźnym ciernistym wyrostkiem.

Biologia i występowanie

Występują dziko tylko na terenie wąskiego pasa o długości ok. 400 km, biegnącego pomiędzy 1500–2500 m n.p.m. wzdłuż zachodnich stoków gór Sierra Nevada w Kalifornii. Poza naturalnym zasięgiem gatunek został szeroko rozpowszechniony jako roślina ozdobna i kolekcjonerska. Drzewa tego gatunku dożywają do ok. 3,5 tys. lat. W odpowiednich warunkach rosną szybko, osiągając ponad 21 m w ciągu 17 lat, 50 m w wieku ok. 100 lat. Corocznie drzewo jest wyższe o ok. 45–60 cm. Średnica pnia może przyrastać o 5–10 cm rocznie. Kwitnienie trwa od marca do kwietnia. Szyszki osiągają pełną wielkość jesienią w następnym roku od powstania, dojrzewają w trzecim roku, po czym po wysypaniu nasion długo wiszą jeszcze na drzewie (w ojczyźnie nawet do 20–30 lat). Nasiona do skiełkowania pobudzane są w wyniku działania ognia. Siewka ma 3—5 liścieni. W obrębie naturalnego zasięgu rośnie w lasach mieszanych na wysokościach od 900 do 2700 m n.p.m. w towarzystwie jodeł olbrzymich, cedrzyńców kalifornijskich, sosen żółtych i daglezji zielonych. Mamutowiec dobrze rośnie na głębokich glebach dobrze drenowanych. Ma zdolność penetracji niekorzystnej warstwy powierzchniowej do głębszej warstwy o korzystnych warunkach. Odpowiedzią na tę możliwość jest dodatni wzrost, gdy penetracja korzeni w głąb jest realizowana. Mamutowce posadzone w różnych częściach świata rosną szybko zarówno w glinie, żwirze, glebach torfowych, a nawet w jałowych glebach zasadowych (pH 7,6 do 8,5). Drzewa są bardzo odporne na działanie wiatru, ale wrażliwe są i często uszkadzane przez uderzenia piorunów, przy czym zdarza się, że w wyniku wyładowania elektrycznego całe drzewa zdają się „eksplodować”. Drewno Czerwonawe, lekkie i miękkie, a przy tym bardzo trwałe – pozostaje zdrowe nawet u okazów padłych tysiąc lat temu. Jest jednak kruche i trudne do obróbki.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2021-08-22 00:23:46]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=64351061. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Christopher J. Earle: Sequoiadendron giganteum (ang.). W: The Gymnosprm Database [on-line]. [dostęp 2011-11-25].
  • Sequoiadendron giganteum (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-11-25].
  • Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 36. ISBN 0-333-73003-8.
  • V.P. Singh: Gymnosperm II. Structure and Development. New Delhi: Sarup & Sons, 2006, s. 548-549. ISBN 81-7625671-4.
  • Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12099-1.
  • Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 69. ISBN 83-01-12099-1.
  • Christopher J. Earle: A Tale of Big Tree Hunting In California (ang.). W: The Gymnosprm Database [on-line]. [dostęp 2011-11-25].
  • M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19, 2011, s. 55–70 [dostęp 2021-03-24] .
  • Sequoiadendron giganteum (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-11-25].
  • Giant sequoia 'Mamutowiec w Brwicach' (ang.). październik 2014.
  • Baza Drzew w Polsce - Mamutowiec olbrzymi (pol.). [dostęp 2012-08-24].
  • Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2011-11-25].
  • Gadek, P. A., Alpers, D. L., Heslewood, M. M., & Quinn, C. J.. Relationships within Cupressaceae sensu lato: a combined morphological and molecular approach. „American Journal of Botany”. 87, s. 1044–1057, 2000 (ang.). 
  • Josef H. Reichholf, Gunter Steinbach (red.): Wielka Encyklopedia. Drzewa i krzewy. Warszawa: Muza SA, 1995, s. 63. ISBN 83-7079-440-8.
  • R.R. Schmid R.R., A.A. Farjon A.A., Sequoiadendron giganteum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2015-03-20]  (ang.).
  • Władysław Bugała: Drzewa i krzewy dla terenów zieleni. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1991, s. 80-82. ISBN 83-09-00013-8.
  • A. F. Mitchell: Conifers in the British Isles. London: Forestry Commission Booklet, 1975, s. 277. ISBN 0-11-710012-9.
  • The Taxonomicon. Taxon: Genus Sequoiadendron. Classification by T.A. Zanoni (1982) Pinophyta (ang.). [dostęp 2010-08-26].
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście lancetowate
      • igły
  • ogólne
    • drzewo
    • roślina ozdobna
  • siedlisko
    • lasy mieszane