Niecierpek pomarańczowy Impatiens capensis

Niecierpek pomarańczowy (Impatiens capensis) – gatunek rośliny należący do rodziny niecierpkowatych. Występuje jako gatunek rodzimy na rozległych obszarach Ameryki Północnej – niemal w całej Kanadzie (bez krańców północnych) i w Stanach Zjednoczonych (bez części południowo-zachodniej). Jako gatunek introdukowany rośnie w Japonii i w Europie – we Francji, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Polsce i Finlandii. W Polsce gatunek obserwowany od 1991, rozprzestrzenia się lokalnie w rejonie Zalewu Szczecińskiego. Wykorzystywany był w tradycyjnym lecznictwie ludowym na kontynencie amerykańskim. Bywa uprawiany jako roślina ozdobna.

Liście skrętoległe, na ogonkach długości ponad 1 cm do 5 cm lub nawet 10 cm. Blaszka jajowata, cienka, od spodu jasna, zwykle do 7,5 cm, rzadziej do 10–12 cm długości. Brzeg liścia grubokarbowany. Kwiaty dwubocznie symetryczne. Zwisają pojedynczo lub po 2–3 na szypułkach wyrastających z kątów górnych liści. Żółtopomarańczowe do pomarańczowych, z plamkami czerwonymi do czerwonobrązowych. Osiągają do 2,5 cm długości, jedna z działek kielicha z wygiętą o 180°ostrogą (zgiętą pod kwiatem ku jego przedniej części), długości do 8 mm. Jeden płatek tworzy odgiętą ku górze górną wargę, dolne dwa płatki są zrośnięte i tworzą dwudzielną dolną wargę. Para drobnych listków okwiatu znajduje się z boków, między górnym i dolnymi płatkami. Pręcików jest 5, zakończone są białymi pylnikami, krótszymi od szyjki słupka, wraz z którą przytulone są do górnej wargi korony. Pokrój roślina jednoroczna, osiąga zwykle między 0,5 m a 1,5 m wysokości. Łodyga naga, mięsista, nieco prześwitująca, łamliwa, słabo rozgałęziona. Barwy od jasnozielonej do czerwono nabiegłej. Na przekroju okrągła. Owoc podłużna torebka pękająca na 5 odwijających się klap i wyrzucająca w ten sposób okazałe nasiona. Osiąga ok. 2 cm długości.

Biologia i występowanie


W Ameryce Północnej jest szeroko rozpowszechnioną i pospolitą rośliną w nizinnych lasach i zaroślach na terenach bagiennych i zalewowych, często dominując w runie w takich miejscach. Rozprzestrzenia się także na siedliskach antropogenicznych, zwłaszcza wzdłuż rowów, dróg i ścieżek leśnych, często też wzdłuż brzegów rzek i jezior.
Rośnie w miejscach półcienistych do lekko nasłonecznionych, mokrych do wilgotnych, na glebach żyznych, zwykle zasobnych w materię organiczną. Znosi zalewanie i stagnowanie wód w strefie korzeniowej trwające do 2 tygodni. Jesienią rośliny są często porażane przez mączniakowce. Pędy stanowią też pożywienie dla szeregu larw owadów, m.in. Euchlaena obtusaria, Spilosoma latipennis, Trichodezia albovittata i Xanthorhoe lacustrata.
Kwiaty bezwonne, zapylane są przez owady (pszczoły długojęzyczkowe, rzadziej motyle z rodziny paziowatych) i kolibry (zwykle koliberka rubinobrodego). Trzmielowate często wykradają nektar wygryzając otwór w ostrodze. Rośliny mniejsze, słabo rosnące wytwarzają także niewielkie (1 mm długości), zamknięte kwiaty (klejstogamiczne), w których dochodzi do samozapylenia. Powstają one tuż przy nasadach liści. Rośliny wyrastające z nasion zawiązanych w kwiatach klejstogamicznych wyróżniają się mniejszym wzrostem, w stosunku do tych wyrosłych z nasion powstałych po zapyleniu krzyżowym.
Niecierpek pomarańczowy kiełkuje z nasion wczesną wiosną i osiąga maksymalne rozmiary w sierpniu. Kwitnienie zaczyna w połowie lata i kontynuuje do pierwszych przymrozków, które zabijają roślinę.
Liczba chromosomów 2n = 20.


Indianie używali wodnistego soku tej rośliny do łagodzenia skutków oparzeń pokrzywą i Toxicodendron radicans oraz ukąszeń owadów. Sok ten wykazuje także działanie antygrzybiczne.
W Ameryce Północnej jest uznawany za wartościową roślinę ozdobną ze względu na efektowne kwiaty, atrakcyjne także dla wielu zapylaczy. Ze względu na odporność na konkurencję innych gatunków, zaleca się jego wysiewanie w miejscach narażonych na rozwój chwastów, zwłaszcza gatunków inwazyjnych.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-12-04 21:20:47]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=54590236. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2017-09-06].
  • Kent Karriker: Jewelweed (Impatiens capensis). USDA Forest Service Rangeland Management & Vegetation Ecology. [dostęp 2017-09-06].
  • Barbara Tokarska-Guzik, Katarzyna Bzdęga, Dagmara Knapik, Grzegorz Jenczała: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: GDOŚ, 2012, s. 135.
  • Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996, s. 88. ISBN 83-05-12868-7.
  • Orange Jewelweed Impatiens capensis. W: Illinois wildflowers [on-line]. John Hilty. [dostęp 2017-09-07].
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski Niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 296. ISBN 83-01-12218-8.
  • Impatiens capensis Meerb.. W: Go Botany [on-line]. New England Wild Flower Society. [dostęp 2017-09-07].
  • Taxon: Impatiens capensis Meerb.. W: U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2017-09-06].
  • Robert K. Godfrey: Aquatic and Wetland Plants of Southeastern United States: Dicotyledons. University of Georgia Press, 1981, s. 260. ISBN 0-8203-0532-4.
  • Impatiens capensis. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2017-09-06].
  • Impatiens capensis Meerb.. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2017-09-06].
  • Peter D. Day, Jaume Pellicer, Ralf G. Kynast. Orange balsam (Impatiens capensis Meerb., Balsaminaceae): a re-evaluation by chromosome number and genome size. „The Journal of the Torrey Botanical Society”. 139, 1, s. 26-33, 2012. 
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina inwazyjna
ogólne chwast
ogólne roślina użytkowa
barwa kwiatów płatki białe
barwa kwiatów płatki czerwone
barwa kwiatów płatki żółte
barwa kwiatów płatki pomarańczowe
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiaty zwisające
symetria kwiatu grzbiecista, z ostrogą
kształt blaszki liście jajowate
ulistnienie liście skrętoległe
rodzaj owoców torebki
wygląd łodygi łodyga gałęzista
wygląd łodygi łodyga gładka