Kauczukowiec brazylijski Hevea brasiliensis

Kauczukowiec brazylijski, kauczukowe drzewo (Hevea brasiliensis) – drzewo liściaste uważane za najważniejsze drzewo produkujące lateks na świecie. Wydajna (przez to najczęściej uprawiana na plantacjach) roślina kauczukodajna. Pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie występuje naturalnie w lasach dorzecza Amazonki, w Brazylii, Peru, Kolumbii i Wenezueli. W naturalnych warunkach rośnie do 30 m wysokości, pień osiąga ok. 1 m średnicy.

Pokrój drzewo wysokości 15-30 m Liście całobrzegie, skórzaste, kształtu owalnego, trójdzielne, długoogonkowe, zebrane są w pęczki na końcach gałązek. Kwiatostan wiecha. Kwiaty pojedyncze, koloru żółtawego, okwiat dzwonkowaty, 5-dzielny z 10 pręcikami i jednym słupkiem. Owoc trójdzielna torebka (3-5 cm średnicy), zawierający nasiona koloru brązowego.

Roślina kauczukodajna. Sok mleczny (parakauczuk) zawiera do 40% kauczuku będącego surowcem do wyrobu gumy. Różnice w technologii, czynią wyroby z lateksu osobną gałęzią przemysłu – gumowego. Guma uzyskana z lateksu cechuje się dużą wytrzymałością mechaniczną, jest bardzo elastyczna i odporna na proces starzenia. Udział popytu na lateks naturalny, stanowi 12% zapotrzebowania na kauczuk naturalny. Współcześnie 50 000 różnego typu produktów jest wytwarzanych w oparciu o kauczuk naturalny. Ok. 70% naturalnego kauczuku przeznaczone jest na potrzeby przemysłu oponiarskiego i towarów pokrewnych (komponenty przemysłu motoryzacyjnego). 6% przeznaczane jest na potrzeby branży obuwniczej (podeszwy, obcasy, kalosze), a 4% wykorzystywane jest do produkcji kabli i izolacji. Wśród szerokiego spektrum zastosowań kauczuku znajdują się ubiory impregnowane, pasy transmisyjne, wężyki gumowe, uszczelki, artykuły gospodarstwa domowego, sprzęt sportowy, nawierzchnie drogowe. Nasiona przeznaczane są do otrzymania oleju (do 37% tłuszczu) używanego przy wyrobie pokostu, mydeł, pozostałość – wytłoki stanowią cenną paszę. Choć rdzenni mieszkańcy lasów deszczowych w Ameryce Południowej używają gumy od pokoleń, dopiero w 1839 roku guma miała swoje pierwsze praktyczne zastosowanie w świecie przemysłowym. Nasiona kauczuku są stosowane przez rdzennych mieszkańców Amazonii jako podstawowy pokarm, są one jednak trujące. Gotowanie nasion usuwa truciznę i uwalnia zawierają półschnący bladożółty olej, znany jako olej z nasion kauczukowca, który można wykorzystać do wytwarzania mydła, farb i lakierów oraz może być stosowany jako skuteczny środek przeciwko muchom. Wytłoki nasion, po zneutralizowaniu toksyn w wysokiej temperaturze (350oC) są stosowane jako cenna karma dla zwierząt. W przemyśle wykorzystywane jest również drewno kauczukowca, używa się go w przemyśle papierniczym do produkcji kartonów, w przemyśle meblarskim, do produkcji skrzyń transportowych i palet. Odpady z produkcji kauczuku są wykorzystywane również jako drewno opałowe.

Kauczuk wykorzystywany był przez Indian do uszczelniania łodzi i naczyń oraz do wyrobu piłek. Właściwości kauczuku doceniono wraz z rozwojem przemysłu samochodowego na przełomie XIX i XX wieku (boom kauczukowy). Po odkryciu wulkanizacji przez Charlesa Goodyeara w 1839 r. zapotrzebowanie na kauczuk znacznie wzrosło. Początkowo kauczuk pozyskiwano tylko z drzew dziko rosnących na terenie Brazylii zatem państwo to w latach 1905-1914 było monopolistą na rynku. W roku 1875 wbrew zakazowi Anglicy wywieźli nasiona i założyli plantację w Cejlonie. Z czasem wyspecjalizowane plantacje (usytuowane w Indiach, czy Azji Południowo-Wschodniej) stały się głównym dostawcą tego surowca, natomiast ze względu na znaczne zdewastowanie drzew pozycja Brazylii stała się marginalna. Japońska okupacja krajów Azji Południowo-Wschodniej podczas II wojny światowej i brak możliwości eksportu kauczuku spowodowały rozwój produkcji kauczuku syntetycznego.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2021-06-27 00:16:36]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=63761967. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-11-26]  (ang.).
  • Hevea brasiliensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online]  (ang.).
  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  • Ilona Szymańska: Kauczuk – surowiec który zmienił świat. surowce naturalne.pl, 2013. [dostęp 2019-02-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-13)].
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • wyższa od człowieka (> 200 cm)