Olsza czarna Alnus glutinosa

Olsza czarna (Alnus glutinosa (L.) Gaertn.) – gatunek drzewa należącego do rodziny brzozowatych. Olsza czarna to jedno z ważniejszych drzew wilgotnych zarośli nadbrzeżnych i lasów łęgowych niżu. Rośnie prawie na całym obszarze Europy, a także na niektórych obszarach Azji i w północno-zachodniej Afryce. W Polsce występuje na niżu i niższych położeniach górskich. W górach i na żwirowiskach rzecznych ustępuje miejsca olszy szarej.

Pąki odwrotnie jajowate, lepkie, odstające od gałązki na długich szypułkach. Pokrój drzewo osiągające wysokość 10–30 m, rzadziej do 35 lub 40 m, z rozłożystą koroną. Dolne konary wzniesione do góry, górne bardziej poziomo odstające od głównego pnia. Ma dużą zdolność do tworzenia odrostów ze ściętych pni. Liście okrągławe lub odwrotnie jajowate, długości 4–10 cm, szerokości 3–7 cm. Blaszka z tępym, lub wyciętym wierzchołkiem, brzeg nierówno podwójnie grubo piłkowany i falisty. Wierzchnia strona błyszcząca, obie strony zielone. Od głównego nerwu odchodzi 5–8 par nerwów bocznych. Po spodniej stronie w kątach nerwów kępki włosków. Młode liście są nieco lepkie. Ulistnienie skrętoległe. Kwiaty kwiaty zebrane w kotki. Roślina wytwarza je już przed zimą. W zimie kotki mają kolor czerwonawy, podczas kwitnienia stają się zielonkawe. Kotki męskie o długości ok. 3 cm, zwisające, występują po 2–3 razem. W okresie kwitnienia powiększają się do 5–10 cm, wytwarzając duże ilości pyłku. Po przekwitnięciu obumierają. Kotki żeńskie o długości ok. 1,5 cm występują w pęczkach po 3–5. Osadzone na wyraźnych szypułkach. Owoce po przekwitnięciu kotki żeńskie silnie drewnieją tworząc czarne owocostany o długości do 3 cm, przypominające wyglądem małe szyszki. Owocem jest mały, brunatny orzeszek wąsko oskrzydlony (skrzydlak). Pień kora ciemnoszara, prawie czarna, pękająca. Roczne gałązki nagie z wyraźnymi, jaśniejszymi przetchlinkami.

Biologia i występowanie

Megafanerofit. Roślina jednopienna z oddzielnymi kwiatostanami męskimi i żeńskimi, rozwijającymi się przed liśćmi, bardzo wczesną wiosną. Kwitnie od marca do kwietnia, wiatropylna. Owocować po raz pierwszy zaczynają drzewa 20–30-letnie. Nasiona wysypują się zimą. Drewno nie zróżnicowane na biel i twardziel. Liczba chromosomów 2n = 28. Do największych szkodników olszy czarnej należą: Kloszowiec olchowy (Eriophyes inangulis) – roztocz, przedstawiciel roślinożernych szpecieli, żeruje tylko na olszy czarnej. Objawem żerowania są kloszowate wypukłości w kątach nerwów wzdłuż nerwu głównego. Kolbowiec olchowy (Eriophyes laevis) – przedstawiciel szpecieli, żerujący na liściach. Objawem żerowania są brodawkowate wyrośla na wierzchniej stronie blaszki liściowej, o wysokości 2–3 mm. Wyrośla początkowo są jasnozielone, następnie czerwienieją, a w lipcu brązowieją. Liście, na których żerują roztocza wcześniej opadają. Pilśniowiec olchowy (Aceria brevitarsus) – roztocz, żerujący na spodniej stronie liści, gdzie w miejscach żerowania tworzy się srebrzysta pilśń. Na wierzchniej stronie liścia widać jaśniejsze wypukłości. Hurmak olchowiec (Agelastica alni) – na liściach żerują larwy i postać dorosła chrząszcza. Larwy pojawiają się od czerwca do lipca i żerują przez ok. 3 tygodnie. Zjadają miękisz, a następnie wygryzają blaszkę między nerwami. Dorosłe osobniki żerują krótko. Zwijacz brzozowiec (Deporaus betulae) – na liściach żerują larwy i osobniki dorosłe tego chrząszcza. Miniarka brzozówka (Agromyza alnibetulae) – larwy tej muchówki żerują także na olszach. Objawem żerowania jest długa i kręta mina widoczna na blaszce liściowej, powstająca od szczytu liścia. Zwiotka olszowa (Fenusa dohrnii) – błonkówka, której larwy żerują wewnątrz liści. Objawem żerowania są pęcherzykowate, brązowe miny, zlokalizowane między dwoma nerwami bocznymi. W wyniku żerowania blaszka liściowa ulega zniekształceniu i często liść opada. Zżernica olszowa (Heterarthrus vagans) – na olszy występuje rzadziej niż zwiotka olszowa. Larwy żerując wewnątrz liści także tworzą miny. Zdobniczka podlistnoolchowa (Pterocallis alni) – mszyca żerująca pojedynczo lub w małych grupach na spodniej stronie liści. Na blaszce liściowej widoczne są żółte plamy. Miodówka olszowa (Psylla alni) – larwy i osobniki dorosłe tego pluskwiaka żerują na pędach okryte kłaczkowatą wełną. Wysysają soki, ograniczając wzrost pędów i zmniejszając ich turgor. Pienik olchowiec, pienik olszowiec (Aphrophora alni) – pluskwiak, którego larwy od kwietnia-maja żerują na szyjkach korzeniowych. Dorosłe osobniki żerują od czerwca lub lipca do jesieni. Nakłuwają tkankę na pędach i wysysają z łyka sok. W miejscach żerowania powstają pierścieniowate zgrubienia, pędy są osłabione i łamliwe.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2021-08-15 00:06:13]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=64270019. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 100. ISBN 83-01-14342-8.
  • World Checklist of Selected Plant Families (ang.). [dostęp 2014-01-14].
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • Alnus glutinosa. W: Flora of North America [on-line]. [dostęp 2014-01-14].
  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  • Grażyna Soika, Gabriel Łabanowski. Szkodniki olszy. „Szkółkarstwo”. 04/2003. Plantpress Sp. z o.o. (pol.). [dostęp 2009-07-03]. 
  • Alnus glutinosa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online]  (ang.).
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  • Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 596. ISBN 83-214-1305-6.
  • Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-11]  (ang.).
  • cechy kwiatów
    • pora kwitnienia
      • luty
      • marzec
      • kwiecień
      • wyprzedzające rozwój liści
    • barwa kwiatów
      • płatki czerwone
      • płatki zielonkawe
    • pienność
      • roślina jednopienna
    • kolor pyłku
      • wiatropylność
      • alergen
    • kwiatostan
      • groniasty
        • prosty
          • kotka
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • wyższa od człowieka (> 200 cm)
  • ogólne
    • roślina pionierska
    • roślina użytkowa
    • roślina pyłkodajna
    • roślina heliofilna
    • roślina mrozoodporna
    • gatunek rodzimy
    • roślina krótkowieczna
    • tworzy mieszańce
    • gatunek lasotwórczy
    • drzewo szybko rosnące
    • status gatunku we florze Polski
      • takson rodzimy lub trwale zadomowiony
    • drzewo liściaste
    • gatunek higrolubny
  • cechy liści
    • typ liści
      • liść prosty
    • brzeg liścia
      • falisty
      • podwójnie piłkowany
    • kształt blaszki
      • liście odwrotnie jajowate
    • nasada
      • klinowata
    • szczyt
      • tępy
      • wykrojony
    • nerwacja
      • pierzaste
    • kształ pąków
      • owalne
      • lepkie
      • odstające na długich szypułkach
    • jesienna barwa liści
      • opadające na zimę
      • nie tracą zabarwienia
    • ustawienie liści
      • skrętoległe
    • kolor pąków
      • brunatne
      • purpurowofioletowe
    • powierzchnia blaszki
      • błyszcząca
    • kolor liścia
      • obustronnie zielone
  • cechy nasion
    • rozsiewanie nasion
      • anemochoria
  • siedlisko
    • Olszyny
    • Łęgi
    • gatunek charakterystyczny dla
      • Alnetea glutinosae Br.-Bl. et R.Tx. 1943 olsy i zarośla łozowe
      • SubAll. Alnenion glutinoso-incanae Oberd. 1953 łęgi olszowe - łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (91E0)
    • Sudety
    • wilgotne zarośla nadbrzeżne
    • bagna
    • olsy
  • forma życiowa wg Raunkiæra
    • megafanerofit
  • cechy drzew i krzewów
    • cechy korony
      • stożkowa
      • korona rozłożysta
    • kwiaty
      • kotki zwisające
      • drzewo jednopienne
      • kwiaty męskie
        • kolor kwiatów żeńskich
          • szyszeczki
    • wysokość
      • do 40 m
    • cechy gałęzi
      • młode gałązki czerwonobrązowe
  • cechy korzeni
    • system korzeniowy
      • liczne odrośla
      • głęboki
      • sercowaty
  • cechy owoców
    • okres dojrzewania owoców
      • styczeń
      • luty
      • listopad
      • grudzień
    • rodzaj owoców
      • suche
        • orzeszki
        • skrzydlak
    • kolor owoców
      • brunatne
    • powierzchnia owocu
      • oskrzydlona
  • cechy kory
    • kolor kory
      • ciemnoszara