Olsza czarna Alnus glutinosa

Olsza czarna (Alnus glutinosa Gaertn.) – gatunek drzewa należącego do rodziny brzozowatych. Olsza czarna to jedno z ważniejszych drzew wilgotnych zarośli nadbrzeżnych i lasów łęgowych niżu. Rośnie prawie na całym obszarze Europy, a także na niektórych obszarach Azji i w północno-zachodniej Afryce. W górach i na żwirowiskach rzecznych ustępuje miejsca olszy szarej.

Pąki owalne, brunatne, lepkie pączki, odstające na długich szypułkach. Pokrój drzewo osiągające wysokość do 40 m z rozłożystą koroną. Ma dużą zdolność do tworzenia odrostów ze ściętych pni. Liście długość 4–10 cm, szerokość 3–7 cm, odwrotnie jajowate, z tępym, lub wyciętym wierzchołkiem, brzeg nierówno podwójnie piłkowany i falisty. Wierzchnia strona błyszcząca. Od głównego nerwu odchodzi 5–8 par nerwów bocznych. Po spodniej stronie w kątach nerwów kępki włosków. Młode liście są nieco lepkie. Ulistnienie skrętoległe. Kwiaty kwiaty zebrane w kotki. Roślina wytwarza je już przed zimą. W zimie kotki mają kolor czerwonawy, podczas kwitnienia stają się zielonkawe. Kotki męskie o długości ok. 3 cm, zwisające, występują po 2–3 razem. W okresie kwitnienia powiększają się do 5–10 cm, wytwarzając duże ilości pyłku. Po przekwitnięciu obumierają. Kotki żeńskie o długości ok. 1,5 cm występują w pęczkach po 3–5. Po przekwitnięciu kotki żeńskie silnie drewnieją i rozrastają się do 5–10 cm długości. Przypominają swoim wyglądem małe szyszki na długich szypułkach. Owoc owocem jest mały, brunatny orzeszek wąsko oskrzydlony (skrzydlak). Na pędach występują także zdrewniałe, zeszłoroczne szyszkowate owocostany. Pień dolne konary wzniesione do góry, górne bardziej poziomo odstające od głównego pnia. Kora ciemnoszara, prawie czarna, pękająca. Roczne gałązki nagie z wyraźnymi, jaśniejszymi przetchlinkami.

Biologia i występowanie

Jest gatunkiem szybko rosnącym, żyje do ok. 120 lat[potrzebny przypis]. Roślina jednopienna z oddzielnymi kwiatostanami męskimi i żeńskimi, rozwijającymi się przed liśćmi, bardzo wczesną wiosną (od lutego do kwietnia), wiatropylna. Owocować po raz pierwszy zaczynają drzewa 20–30-letnie. Nasiona wysypują się zimą. Drewno nie zróżnicowane na biel i twardziel. Olsza czarna porasta brzegi rzek, rowów melioracyjnych, stawów, bagna. Roślina światłolubna. Rośnie w miejscach wilgotnych. Unika podłoży wapiennych, suchych i gleb piaszczystych. Rosnąca w takich warunkach roślina przyjmuje krzaczastą formę. Megafanerofit. W Sudetach i Karpatach bardzo rzadka i występuje tylko w reglu dolnym. Tworzy czyste lub mieszane drzewostany (olsy). W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Alnetea glutinosae, SAll. Alnenion glutinoso-incanae. Liczba chromosomów 2n = 28.

Drewno: Lekkie, miękkie, łupliwe, odporne na długie przebywanie w wodzie. Podczas wysychania paczy się. Zaraz po przecięciu jest żółtawobiałe, ale w zetknięciu z powietrzem wkrótce zmienia kolor na pomarańczowo-czerwony. Wykorzystuje się je w meblarstwie do produkcji sklejki, a także w budownictwie (np. na płoty). Szczególnie dobrze nadaje się na przedmioty narażone na stałe przebywanie w wodzie. Stanowi także materiał opałowy, wędzarniczy i służy do produkcji węgla drzewnego. Kora używana jest do produkcji garbników (zawiera ich do 16%). Czasami uprawiana jako roślina ozdobna. Jest też używana do zadrzewień krajobrazowych.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2020-06-14 00:23:21]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=60020349. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  • W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Grażyna Soika, Gabriel Łabanowski. Szkodniki olszy. „Szkółkarstwo”. 04/2003. Plantpress Sp. z o.o. (pol.). [dostęp 2009-07-03]. 
  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-11].
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • cechy kwiatów
    • pora kwitnienia
      • luty
      • marzec
      • kwiecień
      • wyprzedzające rozwój liści
    • barwa kwiatów
      • płatki czerwone
      • płatki zielonkawe
    • pienność
      • roślina jednopienna
    • kolor pyłku
      • wiatropylność
      • alergen
    • kwiatostan
      • groniasty
        • prosty
          • kotka
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • wyższa od człowieka (> 200 cm)
  • ogólne
    • roślina pionierska
    • roślina użytkowa
    • roślina pyłkodajna
    • roślina heliofilna
    • roślina mrozoodporna
    • gatunek rodzimy
    • roślina krótkowieczna
    • tworzy mieszańce
    • gatunek lasotwórczy
    • drzewo szybko rosnące
    • status gatunku we florze Polski
      • takson rodzimy lub trwale zadomowiony
    • drzewo liściaste
    • gatunek higrolubny
  • cechy liści
    • typ liści
      • liść prosty
    • brzeg liścia
      • falisty
      • podwójnie piłkowany
    • kształt blaszki
      • liście odwrotnie jajowate
    • nasada
      • klinowata
    • szczyt
      • tępy
      • wykrojony
    • nerwacja
      • pierzaste
    • kształ pąków
      • owalne
      • lepkie
      • odstające na długich szypułkach
    • jesienna barwa liści
      • opadające na zimę
      • nie tracą zabarwienia
    • ustawienie liści
      • skrętoległe
    • kolor pąków
      • brunatne
      • purpurowofioletowe
    • powierzchnia blaszki
      • błyszcząca
    • kolor liścia
      • obustronnie zielone
  • cechy nasion
    • rozsiewanie nasion
      • anemochoria
  • siedlisko
    • Olszyny
    • Łęgi
    • gatunek charakterystyczny dla
      • Alnetea glutinosae Br.-Bl. et R.Tx. 1943 olsy i zarośla łozowe
      • SubAll. Alnenion glutinoso-incanae Oberd. 1953 łęgi olszowe - łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (91E0)
    • Sudety
    • wilgotne zarośla nadbrzeżne
    • bagna
    • olsy
  • forma życiowa wg Raunkiæra
    • megafanerofit
  • cechy drzew i krzewów
    • cechy korony
      • stożkowa
      • korona rozłożysta
    • kwiaty
      • kotki zwisające
      • drzewo jednopienne
      • kwiaty męskie
        • kolor kwiatów żeńskich
          • szyszeczki
    • wysokość
      • do 40 m
    • cechy gałęzi
      • młode gałązki czerwonobrązowe
  • cechy korzeni
    • system korzeniowy
      • liczne odrośla
      • głęboki
      • sercowaty
  • cechy owoców
    • okres dojrzewania owoców
      • styczeń
      • luty
      • listopad
      • grudzień
    • rodzaj owoców
      • suche
        • orzeszki
        • skrzydlak
    • kolor owoców
      • brunatne
    • powierzchnia owocu
      • oskrzydlona
  • cechy kory
    • kolor kory
      • ciemnoszara