Ostrzeń pospolity Cynoglossum officinale

Ostrzeń pospolity, ostrzeń purpurowy, psi język (Cynoglossum officinale L.) – gatunek rośliny należący do rodziny ogórecznikowatych.

Liście obustronnie miękko owłosione. Dolne długoogonkowe jajowatolancetowate, o długości do 20 cm, górne podługowatolancetowate, siedzące. Kwiaty zebrane w gęste skrętki, te zaś z kolei tworzą wiechę złożoną z licznych skrętek i wyrastającą z kąta podługowatolancetowatej podsadki. Korona kwiatu czerwonawa lub brunatnoczerwona, , lejkowata, złożona z pięciu okrągłych i zrośniętych dołem płatków. Wewnątrz korony osklepki z brodawkami, słupek i 5 pręcików o krótkich pylnikach. Kielich wełnisto owłosiony. Łodyga wzniesiona, w górnej części rozgałęziona, dorastająca do 60 cm wysokości, szaro owłosiona. Owoce rozłupnia, rozpadająca się na cztery rozłupki. Są jajowate, a ich brzegi i część środkowa jest zgrubiała i tworzy wypukły dysk. Na górnej i dolnej powierzchni haczykowate kolce, ponadto na dolnej jajowata płaszczyzna przyczepu.

Biologia i występowanie


Rodzimy obszar występowania obejmował niektóre obszary Europy i Azji. Jako gatunek zawleczony lub uciekinier z upraw szeroko rozprzestrzenił się w USA i południowej części Kanady. Zanotowano jego występowanie także w Panamie i kilku krajach Afryki. W Polsce jest dość częsty w całym kraju na niżu i w piętrze pogórza. Jego status we florze Polski jest nieznany; być może jest gatunkiem rodzimym, być może archeofitem.
Rozwój
Roślina dwuletnia, hemikryptofit. Roślina trująca. Kwitnie od maja do lipca. Nasiona przyczepiają się do sierści zwierząt i ubrania i w ten sposób są przez nie rozsiewane (ektozoochoria).
Siedlisko
Rośnie głównie w kserotermicznych siedliskach ruderalnych: na przydrożach, rumowiskach, wysypiskach, terenach kolejowych, na obrzeżach lasów i w zaroślach, pojedynczo, lub w niewielkich grupach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla SAll. Onopordenion.
Genetyka
Liczba chromosomów (2n = 24.
Korelacje międzygatunkowe
Na pędach ostrzenia pospolitego pasożytuje Golovinomyces cynoglossi wywołujący chorobę zwaną mączniakiem prawdziwym, a na liściach grzyb Ramularia cynoglossi wywołujący plamistość liści. Na pędach i liściach żeruje kilka gatunków chrząszczy (zwłaszcza ich larwy).







Jest rośliną miododajną o wydajności około 100-200 kg/ha oraz rośliną pyłkodajną, o średniej wydajności pyłkowej. Z tego względu bywa czasami przez pszczelarzy wysiewany na nieużytkach.
Korzenie zawierają alkaninę i były dawniej wykorzystywane do barwienia.
Świeże rośliny wydzielają nieprzyjemny zapach. Były dawniej używane do odstraszania myszy, które nie lubią tego zapachu.
Dawniej był uznawany za roślinę leczniczą i stosowany przeciw krztuścowi, przy bólach zębów i reumatyzmie. Badania wykazały jednak, że wykazuje on działanie rakotwórcze i nie potwierdziły jego leczniczych własności. Z tego względu obecnie nie jest używany w lecznictwie.
W krajach alpejskich młode liście były spożywane jako sałatka (mimo przykrej woni). Jednak gdy odkryto jego trujące i rakotwórcze własności odradza się ich spożywanie.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-12-04 20:34:36]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=52589615. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • David Iluz. Zoochory: The Dispersal Of Plants By Animals. „Cellular Origin, Life in Extreme Habitats and Astrobiology”. 16, s. 199–214, 2010. DOI: 10.1007/978-90-481-9316-5_9. ISSN 1566-0400 (ang.). 
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • The Plant List. [dostęp 2018-02-26].
  • Malcolm Storey: Cynoglossum officinale L. (Hound's Tongue, Hound's-tongue). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-26].
  • Discover Life Maps. [dostęp 2018-02-26].
  • Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-22].
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • Podlaski ogród botaniczny. Ostrzeń pospolity. [dostęp 2018-02-26].
  • Bolesław Jabłoński: Ogródek pszczelarski. Puławy: Oddział Pszczelarstwa ISK, 2003. ISBN 83-86772-88-3.
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • cechy kwiatów
    • pora kwitnienia
      • maj
      • czerwiec
      • lipiec
    • barwa kwiatów
      • płatki czerwone
      • płatki brązowe
    • liczba płatków
      • płatków pięć
    • kwiatostan
      • wierzchotkowy
        • skrętek
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście jajowate
      • liście lancetowate
  • cechy łodygi
    • wygląd łodygi
      • łodyga gałęzista
      • łodyga owłosiona
      • łodyga wzniesiona
  • ogólne
    • roślina trująca
    • roślina lecznicza
    • roślina miododajna
    • roślina użytkowa
    • roślina pyłkodajna
    • archeofit
    • roślina dwuletnia
  • siedlisko
    • nieużytki
    • zarośla