Ślaz dziki Malva sylvestris

Ślaz dziki (Malva sylvestris L.), czasami nazywany także ślazem leśnym – gatunek rośliny należący do rodziny ślazowatych (Malvaceae). W gwarach ludowych ślaz dziki nazywany jest: ślazik, ślazówka, malwa dzika, guziczkowe ziele, ślaz zajęczy, kędzierzawiec.

Łodyga odstająco owłosiona, o pędzie głównym wzniesionym. Pędy boczne są pokładające się lub wzniesione tylko wierzchołkami. Ma wysokość do 1 m. Liście długość do 12 cm i szerokość do 15 cm. Mają 3, 5 lub 7 klap i są w nasadzie faliste. Liście są barwy zielonej lub brunatnozielonej i mają brzeg nieregularnie ząbkowany. Powierzchnia dolna blaszki jest silniej owłosiona i wyraźniej unerwiona niż powierzchnia górna. Nerwy główne na powierzchni górnej i nerwy ogonka mogą być fioletowe. Ogonki są tak długie jak blaszki liści, do 2 mm szerokie, okrągławe i nieco spłaszczone, podłużnie lekko bruzdowane, zielone, brunatnozielone lub fioletowe. Kwiaty składa się z kieliszka z 3 podłużnymi lub eliptyczno-lancetowatymi działkami, które są krótsze od działek kielicha i ustawione bezpośrednio pod nimi. Z kielicha z 5 owłosionymi trójkątnymi działkami, zrośniętymi nasadami. Z korony 3–4 razy dłuższej od kielicha z 5 klinowato zwężonymi, powcinanymi płatkami, zrośniętej z nasadą rurki pręcików. Z licznych pręcików, których nitki zrośnięte są w rurkę pokrytą małymi, gwiazdowatymi włoskami, a także pojedynczymi włoskami widocznymi pod lupą. Z licznych, pomarszczonych słupków, nagich lub niekiedy owłosionych, zamkniętych w rurce pręcików i rozmieszczonych koliście wokół szyjki centralnej, zakończonych licznymi, nitkowatymi znamionami. U odmian uprawnych kieliszek jest 3–7 dzielny, kielich 5–8 działkowy, a korona 5–10 płatkowa. Owoc rozłupnia o średnicy do 8 mm, składająca się od 9 do 13 jednonasiennych rozłupek. Mają błoniaste ściany boczne i marszczoną, siateczkowatą strukturę na grzbiecie. Nasiona nerkowate, zmarszczone, brunatne z srebrzystoszarym nalotem.

Biologia i występowanie


Rodzime obszary jego występowania to Europa, duża część Azji, Afryka Północna. Później rozprzestrzenił się także na Azorach i gdzieniegdzie poza obszarem swojego rodzimego występowania. W wielu krajach jest uprawiany. Obecnie występuje na wszystkich kontynentach (poza Antarktydą). W Europie Środkowej jako gatunek zawleczony pojawił się we wczesnym neolicie. W Polsce występuje pospolicie na całym niżu i w niższych partiach gór. Status we florze Polski: archeofit.
Pokrój
Roślina dwuletnia lub bylina, hemikryptofit. Kwitnie od końca czerwca do późnego października. Kwiaty zapylane przez owady. Roślina miododajna.
Siedlisko
Rośnie na siedliskach ruderalnych i segetalnych: przydrożach, przychaciach, nieużytkach, zrębach, brzegach rzek, miedzach, zaroślach oraz na polach uprawnych jako chwast. Roślina światłolubna i azotolubna. Jest rośliną wskaźnikową piaszczystych gleb. Lubi gleby średnie i lżejsze nie kwaśne, nie znosi gleb mokrych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla SAll. Artemisienea.
Genetyka i zmienność
Liczba chromosomów 2n = 42. Tworzy mieszańce z ś. drobnokwiatowym i ś. zaniedbanym.
Korelacje międzygatunkowe
Pasożytują na niej niektóre gatunki grzybów: Puccinia malvacearum powodująca rdzę malwy, Ascochyta malvicola, Septoria heterochroa powodujące plamistość liści i Phomopsis malvacearum. Żeruje na nim wiele gatunków chrząszczy: w kwiatach larwy Malvapion malvae i Pseudapion rufirostre, na liściach tworzące galasy larwy Podagrica fuscicornis i Podagrica fuscipes, na łodydze Lixus angustatus (Dilixellus angustus) i larwy Aspidapion radiolus (Aspidapion radiolus) i Aspidapion aeneum (Koestlinia aeneum).


Surowiec zielarski
Kwiat ślazu dzikiego (Malvae sylvestris flos) – całe lub połamane, wysuszone kwiaty oraz liść ślazu (Malvae folium) – cały lub połamany, wysuszony liść ślazu dzikiego oraz ślazu zaniedbanego. Roślina jest surowcem śluzowym. Zawartość śluzu w kwiatach wynosi 0,5-6%. Zawierają ponadto glikozyd antocyjanowy: malwinę, kwasy organiczne i składniki mineralne.
Działanie
Surowiec ten jest używany jako środek osłaniający i zmiękczający zewnętrznie i wewnętrznie w stanach nieżytowych nosa i zapalnych dróg oddechowych. Zawarty w kwiatach śluz przechodzi do wyciągów wodnych i powleka błony śluzowe jamy ustnej, gardła i krtani, chroniąc je przed podrażnieniem, łagodzi również kaszel, przywraca ruch nabłonka rzęskowego, ułatwia odkrztuszanie i zmniejsza stan zapalny. Jest jednym z surowców roślinnych które mogą być stosowane u małych dzieci i niemowląt.
Dawkowanie
Napar z kwiatów ślazu dzikiego uzyskuje się poprzez naparzanie pod przykryciem przez 15 minut 1-2 łyżek surowca zalanych 350ml wrzątku. Po 15 minutach należy odcedzić napar. Pić po ⅛ szklanki 3 razy dziennie po jedzeniu w suchym kaszlu i chrypce. Napar można również stosować do płukania gardła oraz w postaci lewatyw u małych dzieci w nawykowych zaparciach. Napar taki nadaje się również do kąpieli niemowląt z atopowym zapaleniem skóry.
Zbiór i suszenie
Do celów leczniczych zbiera się od czerwca do sierpnia w okresie zakwitania świeżo rozwinięte kwiaty, zrywając je ręcznie bez szypułek i starając się nie zgniatać koron. Szybko suszy się rozłożone cienką warstwą w cieniu i przewiewie w celu zachowania pięknej niebieskofioletowej barwy.


Dawniej spożywany był jako jarzyna. Z młodych liści i pędów ślazu sporządzano zupę ziołową, sałatkę i dodatki. Z suszonych liści robiono herbatę. Kwiaty dodawano do surówek. Na terenach biblijnych dwa gatunki ślazu: ślaz dziki i ślaz nicejski są w Izraelu pospolite. Zdaniem badaczy roślin biblijnych tych dwóch gatunków dotyczy werset w Księdze Hioba (6,6-7): „Czy miła potrawa bez soli, a ślaz czy w smaku przyjemny ?. Dotknąć się tego nie ważę, są niby chleb nieczysty”.

Jest uprawiany jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty kwiatowe w ogródkach, szczególnie naturalistycznych. Uprawiane kultywary mają kwiaty o barwie od białej przez niebieską do ciemnopurpurowej.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-07-28 11:30:19]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=56800233. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-4.
  • W. Olechnowicz-Stępień, E. Lamer-Zarawska: Rośliny lecznicze stosowane u dzieci. Wyd. III poprawione i uzupełnione. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1992, s. 261. ISBN 83-200-1594-4.
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-15].
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
  • Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 83-200-2846-9.
  • Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-18].
  • Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-19].
  • Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  • Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  • A. Ożarowski, W. Jaroniewski: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1987, s. 436. ISBN 83-202-0472-0.
  • Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
  • The Plant List. [dostęp 2014-12-20].
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Malcolm Storey: Malva sylvestris L. (Common Mallow). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-03-11].
  • cechy łodygi
    • szacowana wysokość łodygi
      • od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)
    • wygląd łodygi
      • łodyga pełzająca
      • łodyga owłosiona
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście jajowate
      • liście okrągłe
  • cechy owoców
    • powierzchnia owocu
      • pomarszczona
    • kolor owoców
      • brązowe
  • ogólne
    • roślina lecznicza
    • roślina jadalna
    • roślina miododajna
    • roślina ozdobna
    • chwast
    • roślina użytkowa
    • bylina
    • roślina wskaźnikowa
    • Surowiec zielarski
    • kultywar
    • status gatunku we florze Polski
      • archeofit
    • roślina dwuletnia
    • tworzy mieszańce
  • siedlisko
    • nieużytki
    • zarośla
    • zręby
    • pola uprawne