Macierzanka piaskowa Thymus serpyllum

Macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jasnotowatych. Inne nazwy: cząberek, tymianek wąskolistny, dzięcielnica. Występuje w Europie i na Syberii. W Polsce jest pospolity na całym niżu.

Pokrój tworzy gęste i bardzo zwarte darnie o wysokości 10–30 cm. Po roztarciu pędów wydziela się charakterystyczny, przyjemny zapach. Łodyga płożąca lub podnosząca się, zdrewniała u nasady, okrągława lub słabo kanciasta, dookolnie owłosiona. Łodygi mają zdolność zakorzeniania się. Liście ulistnienie nakrzyżległe. Jajowatopodługowate, nieco skórzaste liście mają długość 3–4 razy większą od szerokości i orzęsione brzegi. Boczne nerwy liści są dość grube i nie tworzą wyraźnego nerwu brzeżnego. Kwiaty dwupostaciowe – na jednych osobnikach mniejsze, o słupku z długą szyjką i krótkich pręcikach, na innych – większe, o dłuższych pręcikach. Kwiatostan główkowaty, na końcach pędów. W jednej główce 3–6 różowoliliowych kwiatów (czasami, rzadko trafiają się kwiaty białe). Mają dwuwargowy kielich; dolna warga z szydlastolancetowatymi ząbkami, górna z 3 trójkątnymi ząbkami. Korona o długości 6–7 mm wyraźnie dwuwargowa, przy czym górna warga jest wyraźnie 2-ząbkowa, dolna wyraźnie 3-ząbkowa. Owoc drobne orzeszki.

Biologia i występowanie

Krzewinka (lub półkrzew), chamefit. Kwitnie od czerwca do końca sierpnia, jest owadopylna. Roślina miododajna, bardzo licznie odwiedzana przez owady, nawet w zasuszonych bukietach. Nasiona roznoszone przez mrówki (myrmekochoria). Występuje w widnych lasach sosnowych i brzozowych. W miejscach nasłonecznionych pokrywa teren zwartym kobiercem. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Koelerio-Corynephoretea.

Roślina lecznicza Surowiec zielarski: ziele Herba Serpylli. Zawiera olejki eteryczne. Działanie: dezynfekujące, wykrztuśne, przeciwzapalne, poprawia trawienie. Jest wykorzystywana w ziołolecznictwie – napar z ziela używany po jedzeniu działa wiatropędnie, rozluźnia mięśnie układu pokarmowego. Używana jest do płukania gardła, przy paradontozie, świądzie, pomaga po ukłuciu owadów. Wzmacnia system nerwowy – używana jest do kąpieli dla rekonwalescentów, chorych dzieci i osób starszych Zbiór i suszenie: ziele zbiera się podczas kwitnienia rośliny, suszy w cieniu. Po ususzeniu oddziela się zdrewniałe łodyżki. Wykorzystywana jest jako roślina przyprawowa o podobnym zastosowaniu, jak tymianek; do mięsa, sosów, rosołów, farszów. Stosowana jest również w przemyśle perfumeryjnym. Roślina ozdobna – jest dość często uprawiana, szczególnie nadaje się jako roślina zadarniająca oraz do ogródków skalnych. Dawniej, wraz z żywicą i innymi ziołami, wchodziła w skład kadzidła.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2021-03-28 05:41:01]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=62816040. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 398. ISBN 83-01-14342-8.
  • Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990, s. 111-112. ISBN 83-202-0810-6.
  • Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31]  (ang.).
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-02].
  • Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986, s. 170. ISBN 83-02-00607-6.
  • Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
  • cechy łodygi
    • zapach łodygi
      • zapach aromatyczny
    • wygląd łodygi
      • łodyga pełzająca
      • łodyga owłosiona
      • podnosząca się
      • płożące się
      • zdrewniała u nasady
      • okrągława
      • słabo kanciasta
      • owłosiona
      • zakorzeniająca się
    • szacowana wysokość łodygi
      • 10-30 cm
  • cechy kwiatów
    • pora kwitnienia
      • czerwiec
      • lipiec
      • sierpień
      • wrzesień
    • kwiatostan
      • groniasty
        • prosty
          • główka
    • symetria kwiatu
      • grzbiecista
    • pręciki
      • dwusilne
      • 4
    • znamiona słupka
      • dwudzielne
      • Słupek dwukrotny
    • typ kwiatu
      • obupłciowy
      • dwojakie
    • kielich
      • zrosłodziałkowy
      • dwuwargowy
    • kolor pyłku
      • owadopylność
    • korona
      • zrosłopłatkowa
    • obecność miodników
      • 1
    • barwa kwiatów
      • białe
      • różowoliliowe
  • cechy liści
    • kształt blaszki
      • liście jajowate
      • jajowatopodługowate
    • ustawienie liści
      • naprzeciwległe
      • nakrzyżległe
    • brzeg liścia
      • orzęsiony
    • powierzchnia blaszki
      • nieco skórzasta
  • ogólne
    • roślina lecznicza
    • krzewinka
    • roślina miododajna
    • roślina ozdobna
    • roślina użytkowa
    • roślina pospolita
    • roślina darniowa
    • Surowiec zielarski
    • roślina przyprawowa
    • gatunek silnie zmienny
    • roślina aromatyczna
    • status gatunku we florze Polski
      • takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  • cechy nasion
    • rozsiewanie nasion
      • myrmekochoria
  • siedlisko
    • Pastwiska
    • Pobocza dróg, ścieżki
    • miejsca nasłonecznione
    • przydroża
    • miejsca piaszczyste
    • widne bory sosnowe
    • gatunek charakterystyczny dla
      • (klasa) Cl. Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis Klika in Klika et Novak 1941 murawy piaskowe
    • widne lasy sosnowe i brzozowe
  • forma życiowa wg Raunkiæra
    • chamefit zielny
    • autotrof
  • cechy owoców
    • rodzaj owoców
      • suche
        • rozłupnia z rozłupkami