Starzec zwyczajny Senecio vulgaris

Starzec zwyczajny lub starzec pospolity (Senecio vulgaris L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z siedlisk związanych z wybrzeżem z obszaru śródziemnomorskiego, ale został rozprzestrzeniony na wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. Występuje głównie jako chwast na siedliskach ruderalnych i segetalnych. Ponieważ jest rośliną trującą problemy stwarza zwłaszcza w uprawach i na pastwiskach. Dawniej bywał wykorzystywany w lecznictwie ludowym.

Łodyga wzniesiona lub podnosząca się, o wysokości 7-45 cm, naga lub pajęczynowato owłosiona, często czerwono nabiegła. Przeważnie rozgałęzia się, ale czasami, gdy rośnie w niesprzyjających warunkach tworzy tylko pojedynczy pęd. Liście ulistnienie skrętoległe. Dolne liście krótkoogonkowe, pierzastowcinane, o odcinkach malejących ku nasadzie, nierówno ząbkowane i zamierające podczas kwitnienia. Wyższe liście uszkowatą nasadą obejmujące łodygę. Kwiaty zebrane w walcowate koszyczki o średnicy do 4 mm, tworzące rozgałęziony podbaldach. W nasadzie koszyczków około 9-10 pokrywek. Okrywę koszyczków tworzy 20-21 listków w jednym szeregu. Są one równowąskie, błoniasto obrzeżone, o ciemnej górnej części i z pęczkiem włosków na szczycie. Kwiaty zazwyczaj wyłącznie rurkowate, czasami występuje na obrzeżu koszyczków 8 krótkich i zwiniętych kwiatów języczkowych. Kwiaty rurkowe żółte, obupłciowe o 5-łatkowej koronie, 5 pręcikach i jednym, dolnym i jednokomorowym słupku. Owoc wąskie, szarobrunatne, żeberkowane i przylegająco owłosione niełupki o długości do 2,5 mm. Mają biały puch kielichowy złożony z pojedynczych włosków o długości do 6 mm. Jedna roślina wytwarza około 1-6 tysięcy nasion.

Biologia i występowanie


Rodzimy obszar jego występowania to obszar śródziemnomorski w Europie, znaczna część Azji i Afryka Północna (Algieria, Libia, Maroko, Tunezja). Znacznie jednak powiększył swój zasięg i jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się w innych rejonach świata. Obecnie jest gatunkiem kosmopolitycznym; poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach oraz na licznych wyspach. W Europie północna granica jego zasięgu biegnie przez Grenlandię, Islandię i północne rejony Półwyspu Skandynawskiego. W Polsce jest bardzo pospolity na obszarze całego kraju. W Tatrach rośnie do wysokości 1500 m n.p.m. Status gatunku we florze Polski: archeofit.
Rozwój
Roślina jednoroczna lub dwuletnia, hemikryptofit. Kwitnie przez cały rok (również w zimie, jeśli nie ma śniegu). Kwiaty zapylane są głównie przez muchy i osy, które zbierają pyłek, roślina nie wytwarza nektaru. Roślina wiatrosiewna.
Siedlisko
W rodzimym obszarze swojego występowania rośnie na wybrzeżach na wydmach. W Polsce jest rośliną siedlisk ruderalnych i segetalnych. Rośnie na gruzowiskach, wysypiskach, poboczach dróg, w szczelinach murów oraz na polach i w ogrodach jako chwast, zwłaszcza w uprawach buraków, roślin strączkowych i kukurydzy. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych forma littoralis stanowi takson charakterystyczny dla Cl. Cakiletea maritimae.
Roślina trująca
Zawiera wiele trujących związków chemicznych. Między innymi są to: enecjonina, senecyna, kwercetyna, kwas fumarowy, pyrralizydyna. Powodują one zaburzenia w pracy układu pokarmowego i uszkadzają organy wewnętrzne (głównie wątrobę i trzustkę). Szczególnie wrażliwe są konie, bydło, owce, świnie, a także drób. Starzec zwyczajny ma nieprzyjemny aromat i zapach, dzięki temu zwierzęta na pastwisku omijają go. Mogą jednak zatruć się starcem znajdującym się w sianie lub paszy. Objawy zatrucia pojawiają się zazwyczaj dopiero po dłuższym okresie karmienia zwierząt sianem lub paszą zawierającym tę roślinę.
Starzec zwyczajny jest trujący również dla ludzi. Zawarte w nim substancje mają działanie mutagenne, kancerogenne i hepatotoksyczne.
Oddziaływania międzygatunkowe
Na starcu zwyczajnym pasożytują niektóre gatunki grzybów i organizmów grzybopodobnych. Między innymi są to: Bremia lactucae, Golovinomyces cichoracearum, Coleosporium tussilaginis.
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 40. Tworzy mieszańce z starcem leśnym i s. wiosennym.


Niektóre gatunki starców, w tym starzec zwyczajny, były wykorzystywane w dawnej medycynie ludowej przeciwko kolkom, do zwalczania robaków w przewodzie pokarmowym, jako środek znoszący parcie na mocz, zmniejszający krwawienia miesiączkowe oraz ułatwiający wydalanie złogów z pęcherzyka żółciowego i układu wydalniczego. Zewnętrznie maceraty stosowano do leczenia wyprysków i jako środek przyspieszający gojenie ran. Od czasu gdy wykryto trujące własności starca zwyczajnego stracił on znaczenie w lecznictwie i odradza się wykorzystywanie go w celach leczniczych.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-09-01 22:35:19]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=54063136. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  • Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-30].
  • Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • Horst Klaaβen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limburgerhof: BASF Aktiengeselschaft, 2004.
  • Starzec zwyczajny – opis, szkodliwość, zwalczanie i ciekawostki. [dostęp 2018-01-30].
  • Malcolm Storey: Senecio vulgaris L. (Groundsel). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-01-30].
  • The Plant List. [dostęp 2018-01-30].
  • dr Henryk Różański. Starzec w dawnej medycynie. [dostęp 2018-01-30].
  • Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-27].
  • cechy kwiatów
    • barwa kwiatów
      • płatki żółte
  • cechy łodygi
    • wygląd łodygi
      • łodyga gałęzista
      • łodyga owłosiona
      • łodyga gładka
      • łodyga wzniesiona
  • ogólne
    • roślina trująca
    • roślina lecznicza
    • chwast
    • roślina użytkowa
    • roślina pyłkodajna
    • roślina jednoroczna
    • status gatunku we florze Polski
      • archeofit
    • tworzy mieszańce
  • cechy owoców
    • kolor owoców
      • brązowe
      • białe
      • szare
    • powierzchnia owocu
      • żeberkowana
      • owłosiona
  • siedlisko
    • Pastwiska
    • nieużytki
    • Tatry

 
 
Mapa występowania
Źródło: - The Global Biodiversity Information Facility, - Użytkownicy atlasu.