Wełnianka wąskolistna Eriophorum angustifolium

Wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium) – gatunek rośliny z rodziny ciborowatych (Cyparaceae). Rośnie na różnego rodzaju mokradłach w strefie arktycznej i umiarkowanej półkuli północnej. Roślina opisywana była jako dość pospolita na terenie Polski, ale w ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się spadek liczby stanowisk i wyraźny ubytek liczebności osobników na stanowiskach. Roślina wymaga wysokiej wilgotności i zanika z powodu odwodnień mokradeł. Efektowny i charakterystyczny puch na owocach ułatwia ich rozsiewanie. Roślina ma ograniczone znaczenie użytkowe – spożywana jest jako jadalna w Arktyce, lokalnie bywała wykorzystywana w ziołolecznictwie. Puch stosowano m.in. do wyrobu knotów do świec i napełniania poduszek – jest jednak zbyt kruchy by roślina mogła być wykorzystana jako włóknodajna.

Liście łodygowe w liczbie od 1 do 3. Blaszka liściowa skórzasta, wąska (2-4, rzadko do 8 mm szerokości), rynienkowata lub płaska, ostrogrzbiecista, zakończona ostrym, trójkanciastym końcem, na brzegach szorstka. Liście otulają pochwiasto łodygę, na połączeniu blaszki i ciemnoczerwonej do czarnej pochwy znajduje się języczek liściowy. Blaszka liści jest krótsza od łodygi (do 40 cm długości). Kwiaty zebrane w 3–5 kłosków (rzadziej mniej lub więcej – od 1 do 10). Kłoski jajowate do wydłużonych (10-15 × 5-7 mm) zebrane są w luźną rozrzutkę wyrastającą w kątach 1-3 liściowatych podsadek. Podsadki osiągają do 12 cm długości, ich pochwy są czarniawe. Szypuły kłosów są nierównej długości (5–60 mm), spłaszczone, gładkie, rzadziej nieco szorstkie, początkowo wzniesione, a po przekwitnięciu zwisające. Kwiaty wyrastają w kątach przysadek lancetowatych lub jajowatych o długości ok. 5 mm (rzadziej do 10 mm), jasnobrązowych do brunatnych, z wyraźnym nerwem, na szczycie zaostrzonych (według niektórych źródeł tępych). Kwiaty obupłciowe (rzadko też słupkowe) z okwiatem składającym się z 10 lub więcej gładkich i prostych włosków, w początkowym okresie kwitnienia o długości tylko ok. 4 mm, z czasem wydłużające się do 15–30 mm podczas owocowania. Pręciki trzy, o długości 2–5 mm, z równowąskimi pylnikami. Słupek smukły, zakończony trzema znamionami. Łodyga wzniesiona, walcowata (rzadko na szczycie nieco trójkanciasta), o średnicy ok. 1 mm, gładka, pełna, o wysokości zazwyczaj 30-60 cm, rzadziej do ponad 100 cm. Owoce drobne orzeszki, odwrotnie jajowate, zaostrzone, nieco trójkanciaste, jasnobrunatne lub czarne. Osiągają 2–3 mm długości i 1 mm średnicy. Otoczone są trwałym okwiatem tworzącym pęk długich, białych włosków.

Biologia i występowanie


Wełnianka wąskolistna występuje na półkuli północnej – jest szeroko rozpowszechniona w Eurazji i Ameryce Północnej. Rośnie w Arktyce – na Alasce, Archipelagu Arktycznym, w południowo-zachodniej i wschodniej Grenlandii, na Islandii, sięgając na północ do 83° szerokości północnej. Na południu zasięg sięga do środkowej Azji, od Korei, poprzez Kazachstan po Kaukaz. Gatunek rośnie także na izolowanym obszarze w północnym Syczuanie. W Europie sięga na południu do północnej części Półwyspu Iberyjskiego, środkowej Apenińskiego i gór w północnej Grecji. W Ameryce Północnej rośnie na północy sięgając po środkową część Stanów Zjednoczonych, najdalej na południe schodząc wzdłuż pasma Gór Skalistych. Jako wątpliwy podawany był też z Jamajki i Kuby. Brytyjski botanik William Turner Thiselton-Dyer miał odnaleźć ten gatunek w 1898 także w Republice Południowej Afryki.
W Polsce wełnianka wąskolistna jest rozpowszechniona niemal w całym kraju. Brak jej lokalnie lub jest rzadka na obszarach, gdzie brak odpowiednich siedlisk – np. na Żuławach Wiślanych, północnym Mazowszu i Pogórzu Środkowobeskidzkim.


Wełnianka wąskolistna występuje na różnych siedliskach mokradłowych, zwykle na obszarach o opadach rocznych od poniżej 1000 mm do ponad 2500 mm. Jednak to nie wielkość opadów, a duża wilgotność gleby jest czynnikiem limitującym występowanie gatunku. Zwykle też na siedliskach tego gatunku występuje znaczna wilgotność powietrza i silne nasłonecznienie. Przy wilgotności podłoża spadającej poniżej 50% rośliny te zaczynają więdnąć. Na silniej uwodnionym podłożu kłącza są dłuższe (do ponad 40 cm), podczas gdy na przesuszonych osiągają do kilku centymetrów (podobnie silnie są skrócone w przypadku wyeksponowania na światło słoneczne). Silne uwodnienie jest też skorelowane z większą liczbą kłosków w kwiatostanie (średnio ponad 6 na silnie podmokłych i zasobnych w węglan wapnia torfowiskach oraz średnio około 3 na glebie przynajmniej okresowo przesychającej). Rosnące w cieniu pędy ulegają etiolacji. Gleba na stanowiskach tego gatunku zwykle jest torfiasta i kwaśna (pH od 3,5 do 7), ale rośliny te rosną także na torfowiskach węglanowych, z dużą zawartością węglanu wapnia. Nie jest to gatunek przywiązany do siedlisk o określonym odczynie, a poza silnym uwodnieniem podłoża czynnikiem limitującym jego występowanie jest to by siedlisko było skąpożywne. Adaptacją do typowego w takim podłożu deficytu przyswajalnego azotu jest silnie rozbudowany system korzeniowy.
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych Europy Środkowej gatunek charakterystyczny dla Cl. Scheuzerio-Caricetea nigrae oraz dla zespołu Eriophoro angustifolii-Sphagnetum recurvi. Rośnie w bardzo różnych zbiorowiskach roślinnych na torfowiskach; na ubogich gatunkowo płach z torfowcami Sphagnum, poprzez mszary z wełnianką pochwowatą Eriophorum vaginatum i wrzosowiska atlantyckie, po bogate florystycznie mszary z wełnianeczką darniową Trichophorum cespitosum i inne typowe dla torfowisk przejściowych oraz różne zbiorowiska źródliskowe i łąk wilgotnych (często w towarzystwie takich gatunków jak: bobrek trójlistkowy Menyanthes trifoliata, siedmiopalecznik błotny Comarum palustre, turzyca dzióbkowata Carex rostrata). Wełnianka wąskolistna jest typowym gatunkiem dla wczesnych faz sukcesji roślinności na odsłoniętym z różnych przyczyn podłożu torfowym, ale ustępuje ze zbiorowisk, w których występuje silna konkurencja silniej rosnących bylin. Jest jednym z kluczowych gatunków zagęszczających i wypiętrzających pła zarastające zbiorniki wodne.
Na obszarach górskich rośnie po piętro subalpejskie.
Rośliny tego gatunku dość dobrze znoszą pożary torfowisk, choć mogą wtórnie zanikać z powodu związanego z tym przesuszenia torfu i konkurencji gatunków zasiedlających zmienione siedlisko. Gatunek też utrzymuje się w miejscach wypasanych przez zwierzęta, a stały wypas może wręcz pozwalać na zachowanie wełnianki wąskolistnej także na torfowiskach zmienionych w pastwiska, poprzez ograniczanie rozwoju roślin o silniejszym wzroście i tworzenie optymalnych dla tego gatunku mikrosiedlisk przez bydło wydeptujące podmokły grunt. Zwierzęta rzadko zgryzają wełnianki, zwykle wiosną, gdy pędy są młode. Wełnianka wąskolistna nie utrzymuje się na torfowiskach odwadnianych, w takim przypadku rośliny ograniczają wzrost, przyrosty kłączy i wysokości pędów zmniejszają się i w końcu populacje tego gatunku znikają.
Brak danych o występowaniu mikoryzy u tego gatunku.
Do bezkręgowców związanych z tym gatunkiem należą: Ceruraphis eriophori (mszycowate) – letnie pokolenie żyje na wełniance, Elachista albidella i E. eleochariella (Elachistidae) – larwy minują łodygi i liście, Glyphipterix haworthana (Glyphipterigidae) – larwa żywi się nasionami, Celaena haworthii (sówkowate) – larwa żyje w nasadach pędów, Anthomyza gracilis (Anthomyzidae) – roślina pokarmowa dla larw.
Rośliny tego gatunku są zwykle wolne od patogenów grzybowych, rzadko bywają porażane przez mączniaka. Na martwych pędach rozwija się natomiast liczna grupa grzybów, takich jak np: Mycocalia sphagneti (pieczarkowce), Mollisia pilosa, Cistella fugiens, Pezizella eriophori, Microscypha ellisii var. eriophori, Hyaloscypha paludosa, Dasyscyphus sydowii, Lachnum imbecille, Rutstroemia henningsiana, Myriosclerotinia dennisii (tocznikowce).

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2019-04-14 00:39:03]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=56412152. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: 1996, s. 67. ISBN 83-05-12868-7.
  • Eriophorum angustifolium 'Heidelicht'. W: Encyklopedia Traw [on-line]. trawy.eu. [dostęp 2019-03-01].
  • Krzysztof Kluk: Dykcyonarz roślinny. T. I. 1805, s. 206.
  • Eriophorum angustifolium - Linaigrette a feuilles etroites. W: Jardin! L'Encyclopedie [on-line]. Societe des Gens de Lettres. [dostęp 2019-02-28].
  • Zbigniew Podbielkowski, Henryk Tomaszewicz: Zarys hydrobotaniki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 472. ISBN 83-01-00566-1.
  • Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 221. ISBN 83-915161-1-3.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Lwów, Warszawa: Książnica Atlas, 1924, s. 65. ISBN 83-01-05287-2.
  • Cottongrass, common (Eriophorum angustifolium). Devon Wildlife Trust Reg. Charity. [dostęp 2019-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  • Harry Godwin: The Archives of Peat Bogs. Cambridge University Press, 2009, s. 81–82. ISBN 978-0-521-10712-9. (ang.)
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • Eriophorum angustifolium common cotton grass. W: rhs.org.uk [on-line]. The Royal Horticultural Society. [dostęp 2019-02-27].
  • George Graves: A Monograph on the British Grasses. London: 1822, s. 4-5.
  • Malcolm Storey: Eriophorum angustifolium Honck.. W: BioInfo - Wildlife Information (UK) [on-line]. [dostęp 2019-02-28].
  • Eriophorum angustifolium. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-25].
  • Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. T. II. Warszawa: Nakładem autora, 1894, s. 312.
  • H. Selin (red.): Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures. Springer, s. 820. ISBN 978-1-4020-4559-2.
  • Peter Hagen, Martin Haberer: Staw w ogrodzie. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2010, s. 292. ISBN 978-83-258-0272-1.
  • Chris Beardshaw: The Natural Gardener: Lessons from the Landscape. Trafalgar Square, 2003, s. 85. ISBN 978-0-563-48804-0.
  • Lansdown, R.V.: Eriophorum angustifolium. W: The IUCN Red List of Threatened Species [on-line]. 2014. [dostęp 2019-02-28].
  • Eriophorum angustifolium. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-25].
  • Sylvan T. Runkel, Dean M. Roosa: Wildflowers and Other Plants of Iowa Wetlands. University of Iowa Press, 1999, s. 59. ISBN 978-1-60938-035-9.
  • Mike Raine: Nature of Snowdonia. Pesda Press, 2009, s. 77. ISBN 978-1-906095-10-9.
  • Stefan Buczacki: Best water plants. London: Hamlyn, 1995, s. 110. ISBN 0-600-58337-6.
  • Eriophorum angustifolium Honck.. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-03-01].
  • Eriophorum triste (Th.Fr.) Hadac & Á.Löve. W: The Flora of Svalbard [on-line]. svalbardflora.net. [dostęp 2019-03-01].
  • Albrecht Wilhelm Roth: Tentamen Florae Germanicae: Continens Enumerationem Plantarum in Germania Sponte Nascentium. Leipzig: I. G. Mülleriano, 1788, s. 24.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988. ISBN 83-01-05287-2.
  • Eriophorum angustifolium. W: Den virtuella floran (Hultén, E. & Fries, M. 1986. Atlas of North European vascular plants: north of the Tropic of Cancer I-III. – Koeltz Scientific Books, Königstein) [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2015-05-25].
  • Maria Grynia: Trujące i szkodliwe rośliny łąk i pastwisk. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974, s. 37.
  • Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 543-544.
  • Richard Mabey: Flora Britannica. Chatto & Windus, 1996, s. 389. ISBN 978-1-85619-377-1.
  • Daniel E. Moerman: Native American Food Plants: An Ethnobotanical Dictionary. Timber Press, 2010, s. 296, 309–310. ISBN 978-1-60469-189-4.
  • Gerhard August Honckeny: Vollständiges systematisches Verzeichniß aller Gewächse in Teutschland zur Beförderung ihrer physikalischen und ökonomischen Geschichte. Leipzig: Siegfried Lebrecht Crusius, 1782, s. 148.
  • A. D. Fox, D. A. Stroud, I. S. Francis. Up-rooted common cotton-grass Eriophorum angustifolium as evidence of goose feeding in Britain and Ireland. „Bird Study”. 37 (3), s. 210–212, 1990. DOI: 10.1080/00063659009477059. 
  • Jacek Herbich, Maria Herbichowa: Szata roślinna torfowisk Polski. W: Piotr Ilnicki: Torfowiska i torf. Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego, 2002, s. 182. ISBN 83-7160-243-X.
  • Eriophorum angustifolium. W: Encyklopedia Traw [on-line]. trawy.eu. [dostęp 2019-03-01].
  • Marie E. Phillips. Biological Flora of the British Isles: Eriophorum angustifolium Roth. (E. polystachion L.). „Journal of Ecology”. 42, 2, s. 612–622, 1954. DOI: 10.2307/2256893 (ang.). 
  • Stanisław i Grzegorz Kłosowscy: Rośliny wodne i bagienne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 297. ISBN 83-7073-248-8.
  • S. K. Czerepanov: Vascular Plants of Russia and Adjacent States (the Former USSR). Cambridge University Press, 2007, s. 211. ISBN 0-521-04483-9.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 615-616. ISBN 83-01-12218-8.
  • Eric Hultén: Flora of Alaska and Neighboring Territories: A Manual of the Vascular Plants. Stanford University Press, 1968, s. 198-200. ISBN 0-8047-0643-3.
  • Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Krosno: Chemigrafia, 2004, s. 236. ISBN 83-904633-6-9.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-17].
  • Zbigniew Podbielkowski, Maria Podbielkowska: Przystosowania roślin do środowiska. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992, s. 491. ISBN 83-02-04299-4.
ogólne roślina jadalna
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina ekspansywna
ogólne roślina użytkowa
barwa kwiatów płatki brązowe
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiaty zwisające
korona kwiatu i typ kwiatostanu kłos
kolor owoców czarne
kolor owoców brązowe
kolor owoców białe
rodzaj owoców kuliste
rodzaj owoców orzechy
powierzchnia owocu owłosiona
powierzchnia owocu kanciasta
wygląd łodygi łodyga trójkanciasta
wygląd łodygi łodyga gładka
wygląd łodygi łodyga wzniesiona